Opis
Udział czynnika społecznego w wymiarze sprawiedliwości postrzegany jest jako jeden z filarów demokracji, gdyż gwarantuje on obywatelom realny wpływ także na tę sferę życia publicznego. Obywatele poprzez udział w wymiarze sprawiedliwości aktywnie uczestniczą w rządzeniu państwem, a zarazem współdecydują o losach innych obywateli, co przyczynia się z kolei do budowy społeczeństwa obywatelskiego. Decyzja o wprowadzeniu czynnika społecznego do sądów ma najczęściej charakter polityczny i kulturowy. Udział ten jest typowy dla państw demokratycznych, o wysoko rozwiniętym społeczeństwie. Należy pamiętać o tym, że kara jest zawsze reakcją społeczeństwa na fakt popełnienia przestępstwa, dlatego też dla prawidłowego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości nie jest obojętne, kto go będzie sprawował. Problem potrzeby udziału obywateli w wymiarze sprawiedliwości jest prawdopodobnie jednym z najbardziej kontrowersyjnych, z jakimi musi się zmierzyć każdy ustawodawca. O ile prawie nikt nie kwestionuje faktu, iż pewna aktywność ze strony obywateli jest wymagana w tym zakresie, tak nie ma już zgody co do zakresu i form tej aktywności. Niniejsza praca poświęcona jest porównaniu udziału czynnika społecznego w dwóch systemach prawnych: polskim (instytucja ławnika) i amerykańskim (ława przysięgłych). Spis treści1 Zasada udziału czynnika społecznego w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości § 1 Istota udziału czynnika społecznego w procesie karnym § 2 Modele udziału czynnika społecznego w składzie organu rozstrzygającego § 3 Udział przedstawicieli społeczeństwa w składach sądzących jako jedna z procesowych gwarancji niezawisłości sędziowskiej 2 Ustrojowy model ławnika w świetle obowiązującego ustawodawstwa polskiego § 1 Procedura wyboru ławników na podstawie ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych § 2 Ławniczy skład sądu § 3 Uprawnienia i obowiązki ławników § 4 Przesłanki wyłączenia ławnika ze składu sądu 3 Udział ławników w orzekaniu w polskim procesie karnym na podstawie badań prawnoempirycznych § 1 Aktywność ławników w toku rozprawy § 2 Aktywność ławników podczas narady sędziowskiej i głosowania nad orzeczeniem § 3 Odrębność postaw ławnika i sędziego zawodowego w orzekaniu § 4 Zdanie odrębne a odmienność stanowisk w składach ławniczych 4 Rozpoznanie sprawy karnej przez amerykańską ławę przysięgłych § 1 Konstytucyjna gwarancja procesu przed bezstronnym sądem przysięgłych i jej interpretacja § 2 Ograniczanie dostępu do ławy przysięgłych w sprawach karnych na podstawie orzeczeń Sądu Najwyższego § 3 Problem możliwości zrzeczenia się przez oskarżonego rozprawy przed ławą przysięgłych 5 Ustalanie składu ławy przysięgłych § 1 Kwestia liczebności ławy przysięgłych w świetle orzeczeń Sądu Najwyższego USA § 2 Problematyka vicinage i venue w odniesieniu do ławy przysięgłych § 3 Tworzenie list kandydatów do ławy przysięgłych § 4 Selekcja kandydatów – voir dire 6 Dostęp ławy przysięgłych do zgromadzonego materiału dowodowego i jego ocena § 1 Zakazy dowodowe oraz fakty znane sędziemu z urzędu § 2 Zwiększanie aktywności ławy przysięgłych w toku postępowania dowodowego § 3 Sposoby wpływania na ocenę poszczególnych dowodów przez ławę przysięgłych 7 Narada i formowanie werdyktu w amerykańskim procesie karnym § 1 Wpływ instrukcji sędziego na kształt werdyktu § 2 Większość wymagana do podjęcia werdyktu § 3 Skutki niejednomyślnej ławy przysięgłych (the hung jury) 8 Ocena udziału czynnika społecznego w orzekaniu na gruncie polskiej i amerykańskiej procedury karnej Bibliografia polskojęzyczna Bibliografia anglojęzyczna