Opis
Podręcznik stanowi omówienie ustrojów najważniejszych organów ochrony prawnej powoływanych i działających na podstawie prawa Rzeczypospolitej Polskiej. W książce zostały przedstawione zagadnienia związane z klasyfikacją organów ochrony prawa, ich kompetencje oraz zasady działania. W strukturze podręcznika każdy rozdział stanowi odrębne opracowanie poświęcone innemu organowi ochrony prawa. Pierwsza część dotyczy organów rozstrzygających (orzekających), czyli organów władzy sądowniczej, w tym Sądu Najwyższego, sądów powszechnych, sądów administracyjnych i sądów wojskowych, Krajowej Rady Sądownictwa, Trybunału Konstytucyjnego, Trybunału Stanu oraz organów quasi-sądowych (m.in. samorządowe kolegia odwoławcze, sądy polubowne). Następnie ukazano działalność organów kontroli legalności, w tym m.in.: Najwyższą Izbę Kontroli, Prokuraturę, Policję, Służbę Więzienną. W ostatniej części podręcznika przedstawiono organizację organów pomocy prawnej: rzeczników praw i wolności oraz korporacji ochrony prawa. Analizy zostały przeprowadzone w oparciu o brzmienie aktualnych aktów prawnych, a także liczne wykorzystane orzecznictwo. Zaprezentowane zostały też poglądy doktryny na wybrane kwestie, zwłaszcza te, które budzą wątpliwości czy kontrowersje. Nie zabrakło odniesień do aktualnych problemów czy postulatów. Książka jest przeznaczona dla studentów prawa i administracji, politologii i bezpieczeństwa wewnętrznego, może również stanowić cenną pomoc dla osób przygotowujących się do egzaminów na aplikacje prawnicze. Spis treściWykaz skrótów 13 Przedmowa 17 CZĘŚĆ I. ORGANY ORZEKAJĄCE (ROZSTRZYGAJĄCE) Rozdział I. Zagadnienia podstawowe 21 Klasyfikacja organów 21 Zasada podziału władz 25 Władza sądownicza 29 Aktywizm sędziowski 30 Pojęcie sądu 32 Wymiar sprawiedliwości 36 Prawo do sądu 37 Ślubowanie sędziowskie 39 Rozdział II. Sąd Najwyższy 41 Geneza SN 41 Struktura i właściwość Izb 42 Kontrowersje wokół Izby Odpowiedzialności Zawodowej 44 Organy SN 47 Kognicja SN 50 5.1. Skarga kasacyjna (kasacja) 50 5.2. Uchwała rozstrzygająca zagadnienie prawne 52 5.3. Skarga nadzwyczajna 53 5.4. Rozpatrywanie protestów wyborczych 54 5.5. Stwierdzanie ważności wyborów 54 5.6. Stwierdzanie ważności referendum 55 5.7. Opiniowanie projektów ustaw i innych aktów normatywnych 55 Powołanie na urząd sędziego SN 56 Obowiązki i prawa sędziów SN 57 Ławnicy SN 60 Rozdział III. Sądy powszechne 63 Uwagi wstępne 63 Struktura sądów powszechnych 64 Organy sądów powszechnych 67 Powołanie na urząd sędziego 70 Gwarancje niezawisłości sędziowskiej 73 5.1. Nieusuwalność 74 5.2. Nieprzenoszalność 75 5.3. Apolityczność 75 5.4. Godne wynagrodzenie 76 5.5. Stan spoczynku 77 5.6. Immunitet 78 5.7. Odpowiedzialność dyscyplinarna 79 Gwarancje o charakterze procesowym 80 6.1. Wyłączenie sędziego 80 6.2. Zasada jawności postępowania 81 6.3. Zasada instancyjności 81 6.4. Zasada udziału obywateli w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości 82 6.5. Prawo do obrony 83 Obowiązki i prawa sędziego 85 Asesorzy sądowi 86 Referendarze sądowi 88 Sądy pokoju 89 Rozdział IV. Sądy administracyjne 93 Specyfika kontroli sądowo-administracyjnej 93 Właściwość sądów administracyjnych 95 Struktura sądów administracyjnych 97 Organy wojewódzkich sądów administracyjnych 98 Organy NSA 100 Powołanie na urząd sędziego sądu administracyjnego 102 Asesorzy sądowi 103 Rozdział V. Sądy wojskowe 105 Specyfika i właściwość sądów wojskowych 105 Struktura sądów wojskowych 106 Organy sądów wojskowych 107 Powołanie na urząd sędziego sądu wojskowego 108 Ławnicy 109 Rozdział VI. Krajowa Rada Sądownictwa 111 Geneza Rady 111 Charakter ustrojowy Rady 112 Skład Rady 115 Organy Rady 116 Kadencja 117 Kontrowersje wokół „nowej KRS” 119 Rozdział VII. Trybunał Konstytucyjny 121 Geneza TK 121 Skład TK 122 Status prawny sędziego Trybunału Konstytucyjnego 126 Organizacja wewnętrzna TK 129 Kompetencje Trybunału Konstytucyjnego 131 5.1. Orzekanie w przedmiocie konstytucyjności i legalności norm prawnych 131 5.2. Orzekanie w sprawach zgodności z Konstytucją RP ustawy lub innego aktu normatywnego kwestionowanego w skardze konstytucyjnej, o której mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji RP (skarg konstytucyjnych) 134 5.3. Orzekanie w sprawach zgodności z Konstytucją RP, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą aktu normatywnego kwestionowanego w pytaniu prawnym, o którym mowa w art. 193 Konstytucji RP 137 5.4. Orzekanie w sprawach zgodności z Konstytucją RP celów lub działalności partii politycznych 137 5.5. Rozstrzyganie sporów kompetencyjnych pomiędzy centralnymi konstytucyjnymi organami państwa 138 5.6. Rozstrzyganie o stwierdzeniu przeszkody w sprawowaniu urzędu przez Prezydenta RP 139 5.7. Sygnalizowanie Sejmowi i Senatowi oraz innym organom stanowiącym prawo istnienie uchybień i luk w prawie, których usunięcie jest niezbędne do zapewnienia spójności systemu prawnego Rzeczypospolitej Polskiej 140 Charakter orzeczeń TK 142 Rozdział VIII. Trybunał Stanu 145 Uwagi wstępne 145 Problem zasadności istnienia TS 146 Geneza 147 Skład T