Opis
Prezentowana praca poświęcona jest prawnym i politycznym zagadnieniom władzy lokalnej. Rozważane są one w perspektywie monizmu i pluralizmu jako dwóch typach idealnych władzy publicznej realizowanej na wszystkich poziomach organizacji społeczeństwa, a więc także w skali jednostek lokalnych. Inspirację do tego czerpałem głównie z twórczości naukowej Roberta Dahla, jego kontynuatorów i krytyków, wśród nich – z pionierskich na gruncie polskim opracowań Stanisława Ehrlicha. Dzięki uniwersalnemu charakterowi takiego podejścia możliwe stało się objęcie myślą struktur i procesów funkcjonowania władzy lokalnej w różnych epokach historycznych, na rozmaitych obszarach geograficznych, w państwach o bardzo odmiennym charakterze ustroju politycznego. Refleksje na powyższe tematy poprzedzają rozważania natury metodologicznej. Koncentruję je wokół możliwości wykorzystania w badaniach prowadzonych z punktu widzenia ustrojowego prawoznawstwa narzędzi i osiągnięć poznawczych nauk o polityce: filozofii, socjologii, psychologii politycznej, ekonomii politycznej, politologii itd. Ze wstępu Spis treściWprowadzenie 7 Część pierwsza: MONIZM I PLURALIZM A PRZEMIANY USTROJU WŁADZY LOKALNEJ 11 I. Monizm i pluralizm jako dwie koncepcje władzy lokalnej 11 1. Monizm i pluralizm jako typy idealne organizacji społeczeństwa 11 1.1. Pojęcie władzy lokalnej 11 1.2. Istota monizmu i pluralizmu w politycznej organizacji społeczeństwa 14 1.3. Monizm i pluralizm modeli ustrojowych władzy lokalnej 26 1.4. Monistyczny typ władzy lokalnej 29 1.5. Pluralistyczny typ władzy lokalnej 32 2. Monizm i pluralizm władzy publicznej w naukach o państwie i prawie 36 2.1. Kontrowersje semantyczne i spór o metodę 36 2.2. Istota i pochodzenie sporu o sposób badania charakteru władzy publicznej 40 2.3. Idee pluralizmu wobec nauki o państwie i prawie oraz teorii prawa publicznego 45 2.3.1. Odmiany prawniczego pluralizmu 45 2.3.2. Pluralizm francuski 46 2.3.3. Pluralizm niemiecki 48 2.3.4. Pluralizm angielski 51 2.3.5. Plura-lizm amerykański 52 3. Drogi myśli ustrojowej od pluralizmu do monizmu i z powrotem (doświadczenie niemieckie) 54 3.1. Szkoła klasyczna: ku pozytywistycznemu pluralizmowi 54 3.2. Szkoła neoklasyczna: ku pozytywistycznemu monizmowi 57 3.3. Niemiecka nauka prawa publicznego w godzinie próby 57 3.4. Niemiecka nauka prawa publicznego po II wojnie światowej: ciągłość i zmiana 60 II. Monizm i pluralizm w klasycznych ustrojach samorządowych 71 1. Samorząd terytorialny jako wartość cywilizacyjna 71 1.1. Samorząd a idea pluralizmu i pomocniczości 71 1.2. Samorząd a zasada pomocniczości w świetle filozofii polityki oraz prawoznawstwa ustrojowego 76 1.3. Samorząd terytorialny a demokracja lokalna 85 1.4. Samorząd terytorialny a społeczeństwo obywatelskie 93 2. Samorząd wobec państwa i miejscowej ludności 96 2.1. Istota relacji między samorządem a państwem i miejscową ludnością 96 2.2. Samorząd wobec państwa w doktrynach prawnych 98 3. Monizm i pluralizm władzy w samorządzie odrębnym od państwa 102 4. Monizm i pluralizm w samorządzie włączonym do państwa nowożytnego 107 4.1. Pluralizm władzy lokalnej przeciw monizmowi państwa (Węgry, ziemie polskie) 107 4.2. Pluralizm władzy lokalnej jako trwała podstawa ustroju państwa (Anglia) 109 4.3. Pluralizm władzy lokalnej jako trwała podstawa demokracji Stany Zjednoczone 110 4.4. Pluralizm władzy lokalnej w scentralizowanym państwie (Francja) 116 4.5. Pluralizm władzy lokalnej współdziałającej z państwem (wersja niemiecka) 122 4.6. Pluralizm władzy lokalnej w Polsce międzywojennej 127 4.7. Pluralizm władzy lokalnej pod rządami komunistów: ku państwu niewolnemu 136 III. Monizm i pluralizm władzy lokalnej w XX-wiecznych państwach niewolnych i po ich upadku 141 1. Uwagi wprowadzające 141 2. Władza lokalna w doktrynie i praktyce państw faszystowskich i autorytarnych 142 2.1. Faszystowskie Włochy 142 2.2. Państwa faszyzujące i autorytarne 145 2.3. III Rzesza 146 2.4. Austria 148 3. Władza lokalna w doktrynie i praktyce państwa socjalistycznego 149 3.1. Władza lokalna w doktrynie marksistowskiej 149 3.2. Porewolucyjne modele ustrojowe władzy radzieckiej w terenie 151 3.3. Stalinowski model władzy lokalnej 158 3.4. Postalinowskie modele władzy lokalnej 163 3.5. Antystalinowski model władzy lokalnej w Jugosławii 174 4. Kres państw niewolnych a pluralizm władzy lokalnej w nowych demokracjach u schyłku XX wieku 180 4.1. Trzecia fala demokratyzacji: upadek państw niewolnych i nowe demo-kracje 180 4.2. Ku nowym modelom władzy lokalnej w państwach postkomunistycznych 184 IV. Monizm i pluralizm a reformy władzy lokalnej we współczesnej Europie 189 1. Przemiany relacji między samorządem i państwem 189 1.1. Podstawowe kierunki reform 189 1.2. Decentralizacja i dekoncentracja we Francji 199 1.3. Konfrontacja lokalizmu i centralizmu w Wielkiej Brytanii 207 1.4. Samodzielność władz lokalnych i ujednolicenie ustroju w Niemczech 213 2. Monizm i pluralizm nowego lokalnego ładu ustrojowego w Europie 217 2.1. Problem decentralizacji 217 2