Opis
Niezależnie od charakteru i obszaru działalności wspólna dla psychologów jest szczególna natura więzi z podmiotem oddziaływań i wynikające z niej zobowiązania etyczne. Książka ta powstała z myślą o psychologach praktykach oraz adeptach psychologii niezależnie od specjalizacji i obszaru pracy zawodowej. Czytelnik znajdzie tu wiedzę dotyczącą: • kontekstu prawnego wykonywania zawodu psychologa, • obowiązujących zasad i standardów etycznych oraz sposobów ich realizacji. Autorka poruszyła zagadnienia etyczne specyficznie związane z najważniejszymi obszarami zastosowań psychologii: w diagnozie i interwencji psychologicznej. Szczegółowo omówiła etyczne kwestie i zasady dotyczące takich specyficznych sytuacji, jak: • świadczenie usług na zlecenie strony trzeciej, na odległość, wobec nieletnich, • problem przeciwdziałania dyskryminacji, • prowadzenie badań naukowych i publikowanie ich wyników, oraz wielu innych. W nowym, zaktualizowanym wydaniu książki Czytelnik znajdzie także informacje dotyczące: • ochrony dokumentacji psychologicznej, • przetwarzania danych osobowych, • poufności w usługach psychologicznych, • zasada oceny skuteczności interwencji psychologicznej. Autorka odwołuje się do opracowanego na nowo Kodeksu Etycznego Psychologa Polskiego Towarzystwa Psychologicznego. Aktualizacja obejmuje także nowe regulacje prawne związane z dokumentacją psychologiczną – Rozporządzenie RODO oraz nowelizację prawnego obowiązku denuncjacji. Zmiany te mają głęboki wpływ na to, jakie decyzje psychologowie będą podejmować w niektórych szczególnie trudnych sytuacjach związanych z tajemnicą zawodową. Spis treściPodziękowania 15 Wstęp 17 1. Zawód psychologa w świetle prawa 21 1.1. Prawna definicja zawodu psychologa 21 1.2. Psycholog jako zawód zaufania publicznego 22 1.2.1. Prawne koncepcje zawodu zaufania publicznego i zawodu regulowanego 22 1.2.2. Zawody zaufania publicznego w świadomości współczesnych Polaków 28 1.3. Samorząd zawodowy i inne organizacje zawodowe 29 1.3.1. Regulacje prawne i organizacje zawodowe psychologów w innych krajach 29 1.3.2. Sytuacja prawna innych zawodów zaufania publicznego w Polsce 32 1.3.3. Samorząd zawodowy psychologów w Polsce 35 1.3.4. Zrzeszenia psychologów w Polsce 35 1.3.5. Międzynarodowe zrzeszenia psychologów 38 1.4. Prawo do wykonywania zawodu psychologa 40 1.4.1. Prawo do wykonywania zawodu psychologa w zapisie ustawy 40 1.4.2. Faktyczne prawo do wykonywania zawodu psychologa 42 1.4.3. Konsekwencje niejasności prawnychw regulacji zawodu psychologa i losy ustawy 51 Literatura zalecana 56 Bibliografia 56 Akty prawne 57 2. Odpowiedzialność w zawodzie psychologa 61 2.1. Rodzaje odpowiedzialności psychologów w praktyce zawodowej 61 2.1.1. Odpowiedzialność karna 61 2.1.2. Odpowiedzialność cywilna 63 2.1.3. Odpowiedzialność dyscyplinarna 64 2.2. Prawa klienta/pacjenta w kontekście odpowiedzialności zawodowej psychologa 70 Akty prawne 72 3. Źródła zasad etycznych w zawodzie psychologa 75 3.1. Etyka filozoficzna a etyka stosowana 75 3.2. Kodeksy etyki różnych zawodów 79 3.3. Etyka zawodowa w zawodzie psychologa 81 3.3.1. Kodeksy etyczne Polskiego Towarzystwa Psychologicznego 82 3.3.2. Zasady etyki zawodu psychologa wg Kodeksu Etyki Amerykańskiego Towarzystwa Psychologicznego 84 3.3.3. Kodeksy etyczne innych stowarzyszeń psychologicznych 85 3.4. Zasady etyczne a regulacje prawne 86 3.4.1. Konflikt zasad etycznych i przepisów prawa 87 3.4.2. Konflikt zasad etycznych i wymogów organizacji 88 3.4.3. Absolutny zakaz łamania praw człowieka 88 3.5. Kontrowersje wokół kodeksów etyki 88 3.6. Jak rozstrzygać wątpliwości etyczne? 90 Literatura zalecana 94 Bibliografia 94 4. Podstawowe zasady etyczne w pracy psychologa 97 4.1. Zasada A: Działanie dla dobra i nieszkodzenie 99 4.2. Zasada B: Wierność i odpowiedzialność 102 4.3. Zasada C: Uczciwość i prawość 126 4.4. Zasada D: Sprawiedliwość 128 4.5. Zasada E: Szacunek dla ludzkich praw i ludzkiej godności 129 Literatura zalecana 135 Bibliografia 135 Akty prawne 137 5. Tajemnica zawodowa 139 5.1. Pojęcie tajemnicy zawodowej 139 5.2. Tajemnica w zawodzie psychologa – podstawy prawne 141 5.3. Jak długo obowiązuje tajemnica zawodowa? 143 5.4. Ograniczenia tajemnicy zawodowej w przypadku zagrożenia życia lub zdrowia 143 5.5. Tajemnica zawodowa psychologa a sąd, prokuratura i policja 146 5.5.1. Bezwzględny zakaz dowodowy 146 5.5.2. Społeczny obowiązek denuncjacji 148 5.5.3. Prawny obowiązek denuncjacji 156 5.5.4. Psycholog jako świadek w procesie karnym 162 5.5.5. Psycholog jako świadek w postępowaniu cywilnym 164 5.5.6. Tajemnica w pracy biegłego sądowego 165 5.6. Zagrożenie poufności w kontekście terapii grupowej lub terapii par 166 5.7. Ograniczenia poufności w usługach na zlecenie strony trzeciej 167 5.8. Ujawnienie informacji w celach dydaktycznych 167 5.9. Ujawnienie informacji w celu uzyskania konsultacji 168 5.10. Ujawnienie informacji poufnej na życzenie klienta 169 5.11. Ujawnienie informacji poufnych w związku z obroną psychologa 170 5.12. Zabezpieczen