Opis
Gdzie znajdują się źródła ludzkiej podmiotowości? Co sprzyja osiąganiu samoświadomości i samokontroli? Autorka przybliża zagadnienia związane ze zdolnością człowieka do wglądu w siebie oraz do uwzględniania w myśleniu i działaniu racji moralnych. Ułatwia rozumienie przesłanek własnych zachowań, zwłaszcza w relacjach z innymi ludźmi. Pokazuje, że podmiotowość kształtuje się przez całe życie, osiągając mniejszy lub większy stopień dojrzałości. [...] monografia [...] stanowi dojrzałą syntezę wiedzy o intencjonalnej i automatycznej aktywności człowieka. [...] Oryginalność ujęcia wynika z połączenia perspektywy eksperymentalnej z refleksją antropologiczną. [...] Książka znajdzie wielu nabywców i wzbudzi duże zainteresowanie, gdyż dotyczy węzłowego problemu sięgającego ludzkiej natury – podmiotowości. Będzie zatem ważną lekturą nie tylko dla psychologów, ale również pedagogów, socjologów, lekarzy i wszystkich pragnących wiedzieć więcej na temat tajników naszej psyche. (Z recenzji prof. Piotra Olesia) Spis treściWPROWADZENIE 9 Samoświadomość i samostanowienie 10 Główne tezy opracowania 11 CZĘŚĆ I. PIERWOTNE WYZWANIA: SZKIC O UNIWERSALNYCH OGRANICZENIACH PODMIOTOWOŚCI 15 1. Przewaga regulacji automatycznej nad refleksyjną 16 1.1. O dominacji regulacji nieświadomej nad regulacją świadomą 16 1.2. O dominacji afektu nad intelektem 20 2. Asymetria negatywno-pozytywna: przewaga tendencji obronnych nad wzrostowymi 25 2.1. O dominacji strachu nad nadzieją 25 2.2. O dominacji popędów nad motywacjami transgresyjnymi 29 3. Słowo podsumowania dotyczącego źródeł ograniczeń podmiotowości: regulacja automatyczna i obronna 34 CZĘŚĆ II. BADANIA NAD ULEGANIEM WPŁYWOM UTAJONYCH BODŹCÓW 35 4. Jak mierzyć nieświadome emocje? 37 4.1. Metodologia eksperymentalnych badań nad nieświadomymi emocjami 37 4.2. Paradygmat podprogowego poprzedzania (PPP) jako metoda pomiaru irracjonalnych wpływów utajonych emocji na jawne reagowanie 39 5. Wyniki badań: przejawy wpływu utajonych procesów na jawne reagowanie 41 5.1. O utajonym warunkowaniu bodźców pierwotnie neutralnych jako przesłance zbliżania się lub oddalania 41 5.2. Efekty odnoszenia do Ja utajonych informacji 46 5.3. O szybkości reagowania na podprogowe bodźce negatywne i pozytywne 48 5.4. Szanse: rozpoznawanie utajonych słów 50 5.5. Dyskusja wyników przedstawionych w Ramkach 1–5 53 6. Wyniki badań: ograniczenia i szanse 57 CZĘŚĆ III. SZANSE: SZKIC O ROZWOJU PODMIOTOWOŚCI 59 7. Od dziecięcego egocentryzmu do refleksyjnej samoświadomości 60 7.1. Egocentryzm i brak dystansu wobec Ja 60 7.2. Wglądy w unikalne Ja: afekt i intelekt jako podstawa pojmowania Ja 62 7.3. Refleksyjne standardy Ja i zdolność do autokrytycyzmu 66 7.4. Standardy Ja-pożądanego jako przesłanka samokontroli 72 8. Od popędów i obronności do ideałów i nadziei 74 8.1. Nastawienia egoistyczne: obronne i roszczeniowe 75 8.2. Egoizm poszerzony: faworyzowanie Swoich 77 8.3. Motywacje wyższego rzędu: cele osobiste 80 8.4. Poznawanie innych ludzi, standardy i cele poza -Ja 83 9. Podsumowanie: podstawy i przejawy podmiotowości 91 9.1. Próba wyliczenia przesłanek i przejawów podmiotowości 92 9.2. Przedmiot prezentowanych w pracy badań nad podmiotowością: relacje między systemami regulacji automatycznej i refleksyjnej 94 CZĘŚĆ IV. BADANIA NAD WPŁYWEM REFLEKSYJNOŚCI NA PRZETWARZANIE JAWNYCH I UTAJONYCH INFORMACJI 95 10. Cele i metody pomiaru refleksyjności 95 11. Refleksyjność a tempo funkcjonowania poznawczego 98 11.1. Wzbudzanie afektywnego versus refleksyjnego systemu wartościowania a tempo kategoryzowania stwierdzeń 98 11.2. Stopień dyspozycyjnej refleksyjności a tempo rozwiązywania zadań 100 11.3. Stopień dyspozycyjnej refleksyjności a tempo odnoszenia do Ja neutralnych heksagramów poprzedzanych bodźcami utajonymi 101 11.4. Stopień dyspozycyjnej refleksyjności a tempo operowania pojęciami abstrakcyjnymi 102 11.5.Komentarze do wyników badań zaprezentowanych w Ramkach 6–9 104 12. Przejawy specyficznych powiązań między treścią przekonań a reakcjami na utajone bodźce 104 12.1. Przekonania na temat kobiet i mężczyzn a reakcje na utajone sygnały denotujące płeć 105 12.2. Pamięć własnych doświadczeń emocjonalnych a reakcje na utajone słowa dotyczące tych doświadczeń 107 12.3. Samowiedza a reakcje na utajone słowa dotyczące własnych cech 109 12.4. Komentarze do wyników badań zaprezentowanych w Ramkach 10–12 111 13. Niespecyficzne następstwa samej koncentracji refleksyjnej w reakcjach na utajone bodźce 112 13.1. Refleksyjna koncentracja na standardach samokontroli a reakcje na utajone bodźce 112 13.2. Refleksyjna koncentracja na różnych subsystemach Ja a reakcje na utajone bodźce 114 13.3. Zaangażowanie w zadanie refleksyjne a reakcje na utajone bodźce 114 13.4.Komentarze do wyników badań zaprezentowanych w Ramkach 13–15 117 14. Dyskusja końcowa wyników przedstawionych w Ramkach 6–15 117 CZĘŚĆ V. W POSZUKIWANIU PODSTAW PODMIOTOWOŚCI: BADANIA NAD ROLĄ POZNAWCZEGO WYODRĘBNIENIA WŁASNEJ OSOBY 120 15. Konceptualizacja pojęcia „poznawcze wyodrę