Opis
Rozwijamy się i jesteśmy kształtowani w rodzinie. Doświadczenia z niej wyniesione – dobre lub złe – wywierają niezatarty wpływ na nasze życie. By zrozumieć drugiego człowieka, odwołujemy się do jego historii rodzinnej. Żadnej sferze naszej egzystencji nie przypisujemy tak wielkiego znaczenia, jak życiu rodzinnemu. A jednak odpowiedź na pozornie proste pytanie: czym właściwie jest rodzina?, nie jest łatwa, zwłaszcza współcześnie. Obserwujemy różnorodność form życia rodzinnego, wielość problemów, z jakimi zmagają się systemy rodzinne. Zespół znakomitych polskich familiologów przygotował podręcznik, którego celem jest usystematyzowanie współczesnej wiedzy na temat rodziny. Znajdą w nim Państwo informacje na temat: • funkcjonowania systemu rodzinnego – funkcji i ról rodzinnych, komunikacji i narracji rodzinnych, więzi, transmisji międzypokoleniowej • nietradycyjnych form życia rodzinnego – rodzin zrekonstruowanych, adopcyjnych, wielokulturowych i innych • problemów życia rodzinnego – choroby w systemie rodzinnym, problemów prokreacyjnych, przemocy • współczesnych nurtów w terapii rodziny, rytuałów rodzinnych, pozytywnej psychologii rodziny. Spis treściWstęp 13 CZĘŚĆ I CZŁOWIEK W SYSTEMIE RODZINY 19 Rozdział 1 Rodzina w ujęciu systemowym (Waldemar Świętochowski) 21 1.1. Podstawowe zasady teorii systemów 22 1.2. Struktura systemu rodziny 25 1.2.1. Granice w systemie rodziny 27 1.2.2. Podsystemy 30 1.2.3. Role i pozycje w rodzinie 32 1.3. Procesy systemowe w rodzinie 34 1.3.1. Indywiduacja 35 1.3.2. Komunikacja 36 1.3.3. „Logika” systemu rodziny: homeostaza funkcjonalna 38 1.4. Zadania rodziny w kolejnych fazach rozwojowych. Wspólnota i ciągłość 42 1.5. W kierunku rodziny funkcjonalnej. Wskazówki praktyczne 44 Rozdział 2 Specyfika komunikacji interpersonalnej w rodzinie ujmowanej jako system (Barbara Harwas-Napierała) 47 2.1. Modele komunikacji interpersonalnej 48 2.1.1. Jednostronny model komunikacji 49 2.1.2. Dwustronny model komunikacji 49 2.1.3. Relacyjny model komunikacji 49 2.2. Podstawowe uwarunkowania komunikacji w rodzinie 51 2.2.1. Uwarunkowania podmiotowe 51 2.2.2. Uwarunkowania pozapodmiotowe 56 2.3. Rozwojowe zmiany komunikacji w systemie rodziny 59 2.3.1. Komunikacja w podsystemie małżeńskim 59 2.3.2. Zmiany rozwojowe komunikacji w podsystemie rodzicielskim 61 2.3.3. Komunikacja w podsystemie rodzeństwa 65 2.4. Warunki kształtowania prawidłowej komunikacji 68 2.4.1. Kształtowanie umiejętności usprawniających komunikację rodzinną 69 Rozdział 3 Narracje rodzinne (Elżbieta Dryll) 73 3.1. Rodzina jako nisza semantyczna 76 3.2. Geneza treści rodzinnych narracji 79 3.2.1. Tradycja 79 3.2.2. Przekaz międzypokoleniowy 83 3.2.3. Historia życia rodziny nuklearnej 87 3.3. Dlaczego ważne jest badanie narracji rodzinnych 92 Rozdział 4 Role i funkcje rodziny (Katarzyna Walęcka-Matyja) 95 4.1. Współczesne ujęcie roli rodziny 96 4.2. Kierunki przemian współczesnej rodziny a role i funkcje rodzinne 98 4.3. Role w systemie rodziny 101 4.4. Funkcje rodziny 103 4.5. Psychospołeczne uwarunkowania funkcji rodziny 110 Rozdział 5 Modele funkcjonowania rodziny. Style wychowania (Hanna Liberska, Mirosława Matuszewska) 115 5.1. Modele rodziny 117 5.1.1. Klasyfikacja modeli funkcjonowania rodziny 117 5.2. Styl wychowania 128 5.2.1. Pojęcia podstawowe: wychowanie, styl wychowania 128 5.2.2. Rodzaje stylów wychowania 129 5.3. Modele funkcjonowania rodziny a style wychowania 138 Rozdział 6 Więzi małżeńskie i rodzinne w perspektywie teorii przywiązania (Mieczysław Plopa) 141 6.1. Założenia i inspiracje teorii przywiązania 142 6.1.1. Aspekt ewolucyjny 143 6.1.2. Aspekt neuropsychologiczny 145 6.2. Przywiązanie w okresie dzieciństwa 146 6.3. Przywiązanie w okresie dorosłości 153 6.4. Przywiązanie a relacje w bliskich związkach 157 Rozdział 7 Seksualność w związkach małżeńskich (Magdalena Grabowska) 167 7.1. Pojęcie seksualności 168 7.2. Aktywność seksualna małżonków i jej uwarunkowania 171 7.2.1. Wiek małżonków 173 7.2.2. Staż małżeństwa 175 7.2.3. Relacje między małżonkami 178 7.3. Problemy seksualne małżonków 180 Rozdział 8 Transmisja międzypokoleniowa – procesy zachodzące na styku pokoleń (Marzanna Farnicka, Hanna Liberska) 185 8.1. Istota i mechanizmy transmisji międzypokoleniowej w rodzinie 186 8.1.1. Naśladownictwo 187 8.1.2. Modelowanie 188 8.1.3. Identyfikacja 189 8.2. Obszary transmisji międzypokoleniowej w rodzinie 190 8.3. Transmisja międzypokoleniowa w różnych podejściach psychologicznych 192 8.4. Transmisja międzypokoleniowa jako proces formowania rodziny – model Murraya Bowena 195 8.5. Kierunki badań nad transmisją w rodzinie 197 8.5.1. Wyzwania dla badań nad transmisją w rodzinie 198 Rozdział 9 Psychologia religijności/duchowości rodziny (Elżbieta Rydz) 203 9.1. Religijność i duchowość – definicje 204 9.2. Współczesne podejścia badawcze w psychologii religijności/duchowości rodziny 207 9.2.1. Rozwój struktury i funkcji religijności 207 9.2.2. Rozwój struktury i funkcji rodziny 208 9.3. Rozwój religijności człowieka w k