Opis
Podręcznik zawiera podstawowe informacje niezbędne do zrozumienia procesów życiowych zachodzących w organizmie człowieka. Książka składa się z pięciu części, w których omówiono: - budowę i funkcje komórki – budowę błony komórkowej, cytoplazmę, organelle komórkowe, jądro komórkowe, rodzaje chromosomów, kwasy nukleinowe, proces biosyntezy białek, mechanizm regulacji ekspresji genów, cykl życiowy komórki, zjawisko apoptozy i nekrozy komórek oraz właściwości komórek macierzystych; - tkanki – nabłonkową, łączną z jej poszczególnymi rodzajami, krew i limfę, mięśniową i nerwową z uwzględnieniem ich pochodzenia, budowy, pełnionych funkcji oraz możliwości regeneracji; - gruczoły dokrewne człowieka - przysadkę mózgową, szyszynkę, tarczycę, przytarczyce, nadnercza i trzustkę, uwzględniając wydzielane przez nie hormony oraz wpływ tych hormonów na funkcjonowanie organizmu; - rozmnażanie i rozwój – budowę i funkcjonowanie gonady męskiej i żeńskiej, ich czynności wydzielnicze, w tym regulację hormonalną cyklu miesięcznego kobiety, proces zapłodnienia, rozwój zarodkowy od momentu zapłodnienia do wykształcenia narządów i tkanek oraz budowę i funkcję łożyska; - zmienność i dziedziczność – m.in: pojęcia genetyczne, prawa Mendla, krzyżowanie i jego znaczenie w dziedziczeniu, w tym dziedziczenie grup krwi; chromosomową teorię dziedziczności Morgana; cechy sprzężone z płcią człowieka; przykłady mutacji u człowieka; choroby wieloczynnikowe, mitochondrialne, wady rozwojowe, klonowanie, a ponadto podstawy genetyki populacyjnej. Każdy opisany dział kończy się zestawem pytań kontrolnych i zalecaną literaturą uzupełniającą. Na końcu podręcznika znajduje się wykaz skrótów stosowanych w tekście. Jest to podręcznik dla studentów: akademii wychowania fizycznego - fizjoterapia, rehabilitacja, wychowanie fizyczne i sport; uniwersytetów medycznych – nauka o zdrowiu, promocja zdrowia, pielęgniarstwo, położnictwo; uniwersytetów – psychologia i pedagogika. Spis treściPrzedmowa V 1. Budowa i funkcje komórki 1 1.1. Budowa i właściwości błon biologicznych 3 1.1.1. Modele budowy błony 3 1.1.2. Transport błonowy substancji drobnocząsteczkowych 7 1.1.3. Transport makrocząstek i cząstek 12 Problemy i pytania 14 1.2. Cytoplazma 15 1.2.1. Skład chemiczny i właściwości cytozolu 15 1.2.2. Organelle komórkowe 16 Problemy i pytania 31 1.3. Jądro komórkowe 32 1.3.1. Budowa jądra 33 Problemy i pytania 38 1.4. Kwasy nukleinowe 39 1.4.1. Budowa DNA 39 1.4.2. Replikacja DNA 42 1.4.3. Ekspresja genów 44 1.4.3.1. Budowa RNA 44 1.4.3.2. Transkrypcja 46 1.4.3.3. Dojrzewanie RNA 47 1.4.3.4. Kod genetyczny 49 1.4.3.5. Translacja 50 1.4.4. Regulacja ekspresji genów 52 Problemy i pytania 55 1.5. Cykl życiowy komórki 56 1.5.1. Podział mitotyczny 58 1.5.2. Podział mejotyczny 60 Problemy i pytania 64 1.6. Rodzaje śmierci komórki 64 1.7. Komórki macierzyste 67 Problemy i pytania 68 Literatura uzupełniająca 69 2. Tkanki 70 2.1. Tkanka nabłonkowa 71 2.1.1. Budowa tkanki nabłonkowej 71 2.1.2. Klasyfikacja nabłonków 75 2.1.3. Funkcje nabłonków 78 2.1.4. Odnowa komórek nabłonkowych 79 Problemy i pytania 80 2.2. Tkanka łączna 81 2.2.1. Tkanka łączna właściwa 81 2.2.2. Tkanka łączna galaretowata 87 2.2.3. Tkanka siateczkowata 87 2.2.4. Tkanka tłuszczowa 87 2.2.5. Tkanka chrzęstna 90 2.2.6. Tkanka kostna 92 Problemy i pytania 98 2.3. Krew i limfa 98 2.3.1. Osocze 99 2.3.2. Erytrocyty 100 2.3.3. Leukocyty 102 2.3.3.1. Granulocyty (leukocyty ziarniste) 103 2.3.3.2. Agranulocyty 106 2.3.4. Trombocyty 107 2.3.5. Funkcje krwi 109 2.3.6. Limfa 111 Problemy i pytania 111 2.4. Tkanka mięśniowa 112 2.4.1. Tkanka mięśniowa poprzecznie prążkowana szkieletowa 113 2.4.2. Tkanka mięśniowa poprzecznie prążkowana sercowa 117 2.4.3. Tkanka mięśniowa gładka 119 Problemy i pytania 120 2.5. Tkanka nerwowa 120 2.5.1. Budowa komórki nerwowej 121 2.5.2. Przewodzenie impulsu przez neuron 124 2.5.3. Synapsa nerwowa 126 2.5.4. Odruch i łuk odruchowy 128 2.5.5. Komórki neurogleju 129 2.5.6. Regeneracja tkanki nerwowej 131 Problemy i pytania 132 Literatura uzupełniająca 132 3. Gruczoły wydzielania wewnętrznego 133 3.1. Hormony 134 3.2. Przysadka mózgowa 136 3.3. Szyszynka 140 3.4. Tarczyca 140 3.5. Przytarczyce 142 3.6. Nadnercza 144 3.7. Wyspy trzustkowe 146 Problemy i pytania 148 Literatura uzupełniająca 149 4. Rozmnażanie i rozwój 150 4.1. Gonada męska 151 4.1.1. Budowa jądra 151 4.1.2. Spermatogeneza 152 4.1.3. Hormony jądra 156 Problemy i pytania 158 4.2. Gonada żeńska 158 4.2.1. Budowa jajnika 158 4.2.1.1. Kora jajnika 159 4.2.1.2. Rdzeń jajnika 163 4.2.2. Hormonalna regulacja cyklu jajnikowego 163 Problemy i pytania 166 4.3. Rozwój zarodkowy 167 4.3.1. Zapłodnienie 167 4.3.2. Bruzdkowanie – blastulacja 168 4.3.3. Powstawanie listków zarodkowych – gastrulacja 170 4.3.4. Organogeneza i histogeneza 172 4.3.5. Błony płodowe 173 4.3.6. Łożysko 174 Problemy i pytania 178 Literatura uzupełniająca 178 5. Zmienność i dziedziczność 179 5.1. Podstawy genetyki mendlowskiej 180 5.1.1. Pojęcia genetyczne 181 5.1.2.