Opis
Artykuł 45 Konstytucji RP gwarantuje każdemu obywatelowi „prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd”. Rzetelna, obiektywna, oparta na specjalistycznej wiedzy opinia biegłego jest jednym z podstawowych gwarantów dochowania tej normy. W procesie stosowania prawa opiniowanie sądowo-psychologiczne odgrywa szczególną rolę, a od przedstawionej opinii niejednokrotnie zależą dalsze działania organów wymiaru sprawiedliwości. To psycholog w zależności od charakteru sprawy wskazuje czynniki ograniczające świadomość, uzasadnia motywy działania, naprowadza organy ścigania na właściwy trop, ale także bada relacje czy pomaga w ustaleniu faktów poprzez udział w przesłuchaniach, których z uwagi na wiek czy stan psychiczny przesłuchiwanych osób, bez udziału biegłego nie można by uznać za wiarygodne. Prezentowana publikacja dotyczy teoretycznych i praktycznych aspektów opiniowania sądowego. W części wprowadzającej do opiniowania sądowo-psychologicznego szczegółowo przedstawiono: zagadnienia związane z funkcją biegłego, jego rolą w wymiarze sprawiedliwości oraz umocowaniem prawnym, procedury ubiegania się o wpis na listę biegłych sądowych, kryteria, które należy spełniać, aby zostać biegłym sądowym, materiały dotyczące procesu opiniowania, sposobu opracowania opinii, wymagań sądu wobec biegłych, sposobów rozliczania się oraz obowiązujących w tym zakresie regulacji prawnych, propozycje struktury opinii sądowo-psychologicznej w różnych sprawach (karnych, cywilnych, nieletnich) oparte na wytycznych i rekomendacjach. Druga część monografii zawiera: materiały dotyczące specyfiki opiniowania sądowo-psychologicznego w wybranych sprawach, zarówno z zakresu prawa karnego, jak i cywilnego, opis czynności z udziałem małoletniego, w których uczestniczy biegły psycholog (przesłuchanie i wysłuchanie małoletniego), opis działań biegłego psychologa w odniesieniu do oceny wiarygodności zeznań świadków, zarówno małoletnich, jak i dorosłych, omówienie opiniowania w sprawach o zmianę płci, znęcanie się nad członkiem rodziny, w sprawach osób stwarzających zagrożenie, osób z zaburzeniami preferencji seksualnych, a także specyfiki opiniowania w jednostkach penitencjarnych oraz zagadnień związanych z profilowaniem nieznanych sprawców przestępstw, opis zagadnienia odpowiedzialności biegłych sądowych za składaną opinię. Spis treściWprowadzenie XI Wykaz skrótów i skrótowców XV Część I. Wprowadzenie do opiniowania sądowo-psychologicznego 1 Rozdział 1. Psychologia sądowa 3 Rozdział 2. Płaszczyzny związków psychologii z prawem 7 Rozdział 3. Pojęcie biegłego sądowego 11 3.1. Rodzaje biegłych sądowych 13 3.1.1. Osoby prywatne wpisane na listę biegłych sądowych 13 3.1.2. Warunki przyznawania rekomendacji Polskiego Towarzystwa Psychologicznego psychologom ubiegającym się o pełnienie funkcji biegłych sądowych 23 3.1.3. Biegli ad-hoc 27 3.1.4. Instytucja naukowa 28 Rozdział 4. Powołanie biegłego sądowego 29 4.1. Kto nie może pełnić funkcji biegłego? 32 Rozdział 5. Standardy opinii sądowo-psychologicznych 35 Rozdział 6. Struktura opinii sądowo-psychologicznej 37 6.1. Opinia sądowo-psychologiczna w sprawach karnych 38 6.2. Opinia sądowo-psychologiczna w sprawach cywilnych 43 6.3. Opinia sądowo-psychologiczna w sprawach rodzinnych i opiekuńczych 45 6.3.1. Sprawy rodzinne i opiekuńcze – jakie informacje ustala biegły? 48 Rozdział 7. Standardy opiniowania psychologicznego w sprawach rodzinnych i opiekuńczych 51 Rozdział 8. Rodzaje opinii 65 Część II. Specyfika opiniowania sądowo-psychologicznego w wybranych sprawach 69 Rozdział 9. Opiniowanie w sprawach dotyczących przysposobienia 71 9.1. Przysposobienie o charakterze pełnym lub niepełnym 74 9.2. Przysposobienie wspólne 74 9.3. Przysposobienie pasierba 75 9.4. Procedura opiniowania psychologicznego w przysposobieniu 76 Rozdział 10. Opiniowanie w sprawach o ubezwłasnowolnienie 79 10.1. Zakres ubezwłasnowolnienia 80 10.1.1. Ubezwłasnowolnienie całkowite 80 10.1.2. Ubezwłasnowolnienie częściowe 80 10.2. Procedura ubezwłasnowolnienia 81 10.3. Ubezwłasnowolnienie w przypadkach szczególnych 82 10.3.1. Uzależnienia 82 10.3.2. Choroby psychiczne 83 10.3.2.1. Obserwacja psychiatryczna 87 10.4. Opinia biegłego (art. 553 § 2 k.p.c.) 87 10.4.1. Opinia negatywna 88 10.5. Uchylenie ubezwłasnowolnienia 89 Rozdział 11. Opiniowanie w sprawach rodzinnych i opiekuńczych 91 11.1. Władza rodzicielska 91 11.1.1. Ograniczenie władzy rodzicielskiej 92 11.1.1.1. Ograniczenie władzy rodzicielskiej w sytuacji rozłączenia rodziców 93 11.1.1.2. Ograniczenie władzy rodzicielskiej w sytuacji zagrożenia dobra dziecka 93 11.1.1.3. Procedura ograniczenia władzy rodzicielskiej 94 11.1.2. Pozbawienie władzy rodzicielskiej 94 11.1.2.1. Procedura pozbawienia władzy rodzicielskiej 95 Rozdział 12. Czynności z udziałem biegłego psychologa 97 12.1. Czynności z udziałem małoletniego 97 12.1.1. Czynności z udziałem małoletniego na podstawie przepisów kodeksu postępow