Opis
Rozdział 4 z publikacji pt. "Gleboznawstwo", redakcja naukowa Andrzej Mocek. Kompendium wiedzy o glebie opracowane według najnowszych kryteriów stosowanych w Polsce i na świecie. Nowoczesny, ogólnopolski podręcznik gleboznawstwa. Zaprezentowano w nim wiadomości dotyczące genezy, budowy morfologicznej, właściwości oraz klasyfikacji przyrodniczej i użytkowej gleb. Omówiono nowoczesną metodykę oznaczania najważniejszych parametrów glebowych. Książka jest bogato ilustrowana (m.in. są fotografie najważniejszych typów gleb Polski). W publikacji przedstawiono nową klasyfikację uziarnienia mineralnych utworów glebowych, opracowaną przez PTG (2009), które nawiązują ściśle do podziałów na frakcje i grupy granulometryczne stosowane powszechnie w literaturze międzynarodowej. Zaprezentowano również nowe zasady klasyfikacji przyrodniczej gleb. Systematyka gleb Polski (SgP 2011) jest oparta na kryteriach najczęściej stosowanych w taksonomiach gleb o zasięgu światowym, zalecanych oraz wykorzystywanych w krajach Unii Europejskiej. Książka jest przeznaczona dla studentów kierunków: rolniczych, przyrodniczych, inżynierii kształtowania środowiska, ochrony środowiska, biologii, geografii, geodezji, architektury krajobrazu w ramach studiów licencjackich, magisterskich i doktoranckich oraz dla pracowników naukowych wyższych uczelni i instytutów badawczych. Spis treściPrzedmowa XIII 1. Definicja i funkcje gleby w środowisku (krajobrazie) Andrzej Mocek 1 1.1. Definicja 1 1.2. Funkcje gleby 1 2. Geologiczne podstawy gleboznawstwa Jerzy Weber, Zbigniew Zagórski 3 2.1. Wprowadzenie 3 2.2. Miejsce Ziemi we Wszechświecie, jej powstanie i historia 3 2.3. Budowa Ziemi 9 2.4. Procesy geologiczne i cykl skalny 10 2.4.1. Magmatyzm 12 2.4.2. Metamorfizm 13 2.4.3. Wietrzenie 15 2.4.4. Erozja, transport, sedymentacja i diageneza 24 2.5. Podstawy mineralogii 27 2.5.1. Systematyka minerałów 28 2.5.2. Budowa i podział krzemianów 30 2.5.3. Charakterystyka najważniejszych minerałów skałotwórczych 32 2.5.4. Minerały ilaste i ich znaczenie 35 2.6. Skały magmowe 44 2.6.1. Budowa skał magmowych 44 2.6.2. Systematyka skał magmowych 45 2.6.3. Charakterystyka ważniejszych skał magmowych występujących w Polsce 49 2.7. Skały osadowe 53 2.7.1. Podział skał osadowych 54 2.7.2. Charakterystyka ważniejszych skał okruchowych luźnych 55 2.7.3. Charakterystyka ważniejszych skał okruchowych scementowanych 59 2.7.4. Charakterystyka ważniejszych skał pochodzenia chemicznego i organicznego 60 2.8. Skały metamorficzne 64 2.8.1. Budowa skał metamorficznych 64 2.8.2. Charakterystyka ważniejszych skał metamorficznych 65 3. Czynniki i procesy glebotwórcze Renata Bednarek, Stefan Skiba 68 3.1. Wprowadzenie 68 3.2. Wpływ poszczególnych czynników glebotwórczych na powstawanie i rozwój gleb 69 3.2.1. Organizmy żywe 69 3.2.2. Klimat 72 3.2.3. Materiały macierzyste (skały macierzyste) 73 3.2.4. Rzeźba terenu 74 3.2.5. Warunki wodne 76 3.2.6. Czas 77 3.2.7. Działalność człowieka 80 3.3. Istota procesu glebotwórczego i zjawiska składające się na proces glebotwórczy. 82 3.4. Elementarne (typologiczne) procesy glebotwórcze 83 3.4.1. Proces inicjalny 83 3.4.2. Proces darniowy 85 3.4.3. Proces brunatnienia 86 3.4.4. Proces lessiważu 87 3.4.5. Proces bielicowania 88 3.4.6. Proces rdzawienia 89 3.4.7. Proces glejowy 90 3.4.8. Proces torfienia 91 3.4.9. Proces murszenia 91 3.4.10. Proces wertylizacji 92 3.4.11. Proces ferralityzacji 93 3.4.12. Proces salinizacji (zasolenia) 94 3.4.13. Proces sołonizacji 96 3.4.14. Proces sołodyzacji 97 4. Morfologia gleb Cezary Kabała 99 4.1. Wprowadzenie 99 4.2. Pedon i profil glebowy 99 4.3. Główne poziomy glebowe (genetyczne) 105 4.3.1. Miąższość gleby 109 4.4. Barwa gleby 110 4.5. Oglejenie gleby 113 4.5.1. Identyfikacja oglejenia na podstawie barw redukcyjnych 113 4.5.2. Identyfikacja oglejenia na podstawie barw redukcyjnych i oksydacyjnych 114 4.6. Struktura gleby 115 4.6.1. Struktury proste (nieagregatowe) 115 4.6.2. Struktury agregatowe 116 4.6.2.1. Struktury sferoidalne 117 4.6.2.2. Struktury foremnowielościenne (blokowe) 118 4.6.2.3. Struktury wrzecionowate 118 4.6.2.4. Struktury dyskoidalne 118 4.6.2.5. Struktury soczewkowe 119 4.6.2.6. Stopień ukształtowania i trwałości struktury 119 4.6.3. Struktury włókniste 120 4.6.4. Stopnie rozkładu materiałów torfowych 120 4.6.5. Stopnie rozkładu materiału organicznego w poziomach ektopróchnicznych 121 4.7. Układ gleby 122 4.7.1. Układ gleby w stanie suchym 123 4.7.2. Układ gleby w stanie wilgotnym 123 4.8. Nagromadzenia i wytrącenia substancji 124 4.9. Zarys mikromorfologii gleb 127 5. Właściwości fizyczne gleb Wojciech Owczarzak, Ryszard Dębicki, Andrzej Mocek 131 5.1. Wprowadzenie 131 5.2. Gleba jako układ trójfazowy 131 5.3. Podział właściwości fizycznych gleb 133 5.4. Podstawowe właściwości fizyczne gleb 133 5.4.1. Skład granulometryczny gleb (uziarnienie) 133 5.4.1.1. Frakcje granulometryczne 133 5.4.1.2. Grupy granulometryczne 135 5.4.1.3. Zgodność klasyfikacji uziarnienia gleb i utworów mineralny