Opis
Biomedyczne podstawy rozwoju i wychowania to podręcznik stanowiący kompendium wiedzy na temat: • Rozwoju biologicznego człowieka. Czytelnik znajdzie tu charakterystykę rozwoju fizycznego, motorycznego oraz psychicznego i psychoseksualnego człowieka. W tej części opisano także potrzeby biologiczne człowieka i sposoby ich zaspokajania, opisano przebieg rytmów biologicznych. • Zdrowia i wybranych problemów zdrowotnych dzieci i młodzieży w wieku szkolnym. Autorzy przedstawili tu zagadnienia zdrowia oraz czynników je warunkujących, scharakteryzowali sytuację zdrowotną dzieci i młodzieży, opisali wybrane problemy zdrowotne na wczesnych etapach życia oraz możliwości podejmowania działań profilaktycznych. • Stanu zdrowia oraz ochrony i promocji zdrowia nauczycieli. W tej części podano charakterystykę społeczno-demograficzną nauczycieli w Polsce oraz specyficzne wyzwania i zagrożenia dla zdrowia, które wiążą się z wykonywaniem tego zawodu. Szczegółowo opisano wybrane problemy zdrowia fizycznego i psychicznego oraz działania podejmowane dla ochrony i promocji zdrowia nauczycieli. • Środowiska i organizacji pracy szkoły. Autorzy opisali w tej części środowisko społeczne szkoły, wybrane elementy środowiska fizycznego oraz organizację pracy i życia szkoły w tych aspektach, które mają związek ze zdrowiem. • Profilaktyki oraz promocji zdrowia w szkole i przedszkolu. Ostatnią część podręcznika poświęcono możliwościom przeciwdziałania problemom zdrowotnym i zachowaniom ryzykownym dzieci i młodzieży oraz działaniom w zakresie promocji zdrowia, w tym tworzeniu przedszkola i szkoły promującej zdrowie. Spis treściPrzedmowa 11 Historia kształcenia pedagogów i nauczycieli w zakresie zagadnień biomedycznych Barbara Woynarowska 13 CZĘŚĆ I. ROZWÓJ BIOLOGICZNY CZŁOWIEKA 19 Rozdział 1. Rozwój osobniczy człowieka – podstawowe pojęcia Barbara Woynarowska 21 1.1. Sfery rozwoju i ich wzajemny związek 22 1.2. Etapy w rozwoju osobniczym 23 1.3. Dymorfizm płciowy 24 Rozdział 2. Rozwój fizyczny Barbara Woynarowska 27 2.1. Procesy w rozwoju fizycznym 28 2.2. Czynniki wpływające na rozwój fizyczny 32 2.2.1. Genetyczne czynniki rozwoju fizycznego 33 2.2.2. Środowiskowe czynniki rozwoju fizycznego 34 2.3. Metody oceny rozwoju fizycznego 36 2.3.1. Ocena wzrastania 36 2.3.2. Ocena różnicowania 39 2.3.3. Ocena dojrzewania 39 2.4. Wiek rozwojowy i tendencje przemian w rozwoju fizycznym 41 2.5. Najczęstsze zaburzenia w rozwoju fizycznym dzieci i młodzieży 45 Rozdział 3. Rozwój motoryczny Barbara Woynarowska 51 3.1. Podstawowe pojęcia 51 3.2. Przebieg rozwoju motorycznego w ontogenezie 53 3.3. Czynniki wpływające na rozwój motoryczny 54 3.4. Metody oceny rozwoju motorycznego 56 3.5. Tendencje przemian sprawności fizycznej 58 Rozdział 4. Charakterystyka rozwoju fizycznego i motorycznego oraz potrzeby biologiczne w poszczególnych okresach życia człowieka Barbara Woynarowska 61 4.1. Okres prenatalny 61 4.2. Wczesne dzieciństwo 68 4.2.1. Okres noworodkowy 68 4.2.2. Okres niemowlęcy 71 4.2.3. Okres poniemowlęcy 74 4.3. Średnie i późne dzieciństwo 76 4.3.1. Okres przedszkolny 76 4.3.2. Młodszy wiek szkolny 79 4.4. Okres adolescencji 81 4.4.1. Okres dojrzewania płciowego 81 4.4.2. Okres młodzieńczy 87 4.5. Okres dorosłości 89 4.5.1. Wczesna i średnia dorosłość 89 4.5.2. Późna dorosłość – starzenie się i starość 90 Rozdział 5. Rozwój psychoseksualny Zbigniew Izdebski 97 5.1. Podstawowe pojęcia 98 5.2. Przebieg rozwoju psychoseksualnego 102 5.3. Biologiczne, psychiczne i społeczno-kulturowe uwarunkowania rozwoju seksualnego 106 5.4. Zachowania seksualne w dzieciństwie i w okresie dojrzewania 110 5.5. Ryzykowne zachowania seksualne młodzieży i zapobieganie im 115 5.6. Zaburzenia i problemy seksualne w dzieciństwie i młodości 118 Rozdział 6. Wybrane układy i funkcje organizmu człowieka ważne dla procesów uczenia się Anna Kowalewska 125 6.1. Układ nerwowy 126 6.1.1. Wybrane informacje o budowie i funkcji układu nerwowego 126 6.1.2. Zmiany w układzie nerwowym w różnych okresach rozwoju ontogenetycznego 133 6.2. Narządy zmysłów 137 6.2.1. Zmysł dotyku, zmysł równowagi i propriocepcja 139 6.2.2. Układ wzrokowy, jego budowa, funkcja i rozwój 140 6.2.3. Układ słuchowy, jego budowa, funkcja i rozwój 142 6.3. Fizjologiczne podłoże emocji 144 6.3.1. Rodzaje emocji 144 6.3.2. Składniki emocji 145 6.3.3. Przetwarzanie emocji 145 6.3.4. Rozwój mózgowego systemu regulacji emocji 146 6.4. Fizjologiczny mechanizm reakcji stresowej i wpływ stresu na zdrowie oraz zdolność do uczenia się 147 6.4.1. Reakcja stresowa 148 6.4.2. Holistyczna reakcja na stres 150 6.4.3. Wpływ stresu na zdrowie 151 6.4.4. Wpływ stresu na zdolność do uczenia się 154 6.5. Biologiczne mechanizmy procesu uczenia się 155 6.5.1. Rozwój i rodzaje uczenia się 155 6.5.2. Pamięć 156 6.5.3. Biologiczne uwarunkowania dysleksji rozwojowej 159 Rozdział 7. Podstawowe potrzeby biologiczne człowieka i sposoby ich zaspokajania 163 7.1. Żywienie Anna Kowalewska 164 7.1.1. Podstawowe pojęcia 165 7.1.2. Regulacja pobierania