Opis
Dydaktyka i jej paradygmaty to rozwinięcie i uszczegółowienie sposobu myślenia o dydaktyce ogólnej jako dyscyplinie naukowej, który został zaproponowany w książce Paradygmaty dydaktyki. Myśleć teorią o praktyce (PWN 2018). Dorota Klus-Stańska utworzyła w niej rodzaj mapy współistniejących paradygmatów dydaktycznych, których założenia prowadzą do odmiennego pojmowania procesów uczenia się i nauczania, a w konsekwencji także innych powiązanych z nimi zjawisk i fenomenów edukacyjnych. Wskazane przez nią trzy wewnętrznie zróżnicowane paradygmaty: obiektywistyczny, interpretatywno-konstruktywistyczny oraz transformatywny, stały się kanwą, na której autorki rozdziałów proponowanej obecnie książki podjęły próbę rozpoznania „na nowo” założeń rządzących ustaleniami i badaniami dydaktycznymi w określonych obszarach, rozwijając też kluczowe zagadnienia słabiej eksponowane lub pomijane przez dominującą w Polsce dydaktykę akademicką. Otwarcie debaty nad takimi związanymi z kształceniem kwestiami jak między innymi: wiedza ucznia, komunikacja, czas, przestrzeń itd. przy jednoczesnej zwielokrotnionej paradygmatycznie analizie wątków znanych, ale powszechnie prezentowanych jednostronnie, poszerza refleksję nad uczeniem się i nauczaniem, dając możliwość nowego ich rozumienia. Książka kierowana jest zarówno do studentów pedagogiki i wszystkich kierunków nauczycielskich, jak i do kadry uniwersyteckiej zajmującej się naukowo zagadnieniami kształcenia. Utworzenie mapy paradygmatów może służyć nie tylko rozpoznaniu tych, które nie są nam znane, ale przede wszystkim umożliwia rekonstrukcję własnych założeń i dotarcie do tych przyjmowanych nieświadomie i bezrefleksyjnie. Otwiera to krytyczną świadomość wobec swojej dotychczas przyjmowanej „odruchowej” interpretacji świata edukacji, ale też stwarza możliwość dokonania wyboru i ewentualnej zmiany. Osadzenie dydaktyki w perspektywie paradygmatycznej pozwala nie tylko zauważyć radykalnie odmienne wyjaśnienia i koncepcje, ale przede wszystkim daje wgląd w rządzące nami z ukrycia założenia, które nieuchronnie kształtują myślenie o uczeniu się w warunkach instytucjonalnych, definiują sposoby ich badawczego poznawania, a także zamykają możliwości dostrzeżenia zjawisk i problemów, które nie mieszczą się w schemacie obowiązującego paradygmatu. Z tekstu Spis treściWprowadzenie o tym, dlaczego i jak powstała ta książka. Porozmawiajmy raz jeszcze o paradygmatach VII Rozdział 1. Wiedza w szkole, Dorota Klus-Stańska 1 1.1. Dydaktyka metody versus dydaktyka wiedzy 3 1.2. Trzy podejścia do natury wiedzy i jej struktury – w poszukiwaniu metafor i definicji 20 1.3. Typologie wiedzy 30 Bibliografia 61 Rozdział 2. Nauczyciele. Sposoby bycia w świecie nauczania, Bogusława Dorota Gołębniak 67 2.1. Nauczanie osadzone w paradygmatach obiektywistycznych 68 2.2. Nauczanie w paradygmatach interpretatywno-konstruktywistycznych 75 2.3. Nauczanie transformatywne 93 Bibliografia 113 Rozdział 3. Przestrzeń i rzeczy jako środowisko uczenia się, Jolanta Kruk 121 3.1. Przestrzeń, środowisko i miejsca uczenia się 121 3.2. Paradygmaty dydaktyczne jako podstawa dla modeli organizowania przestrzeni uczenia się 125 3.3. Rzeczy uczące a zasada poglądowości. Środki dydaktyczne i „otwarte” przedmioty uczenia się 132 3.4. Szkoła i klasa jako przestrzeń uczenia się 135 3.5. Descholaryzacja i ruch open space z perspektywy transformatywnej 137 3.6. Rozszerzenie i usieciowienie środowiska uczenia się 141 3.7. Różnorodność oraz zmienność środowisk edukacyjnych i „nieoczywiste” miejsca edukacji 144 3.8. Podsumowanie 147 Bibliografia 148 Rozdział 4. Czas i dydaktyka, Maria Groenwald 151 4.1. Czas w dydaktykach obiektywistycznych 154 4.2. Czas w dydaktykach nieobiektywistycznych 164 4.3. Podsumowanie 174 Bibliografia 175 Rozdział 5. Komunikacja w szkole, Agnieszka Nowak-Łojewska 179 5.1. Teorie języka 181 5.2. Paradygmaty dydaktyki a komunikacja 187 5.3. Podsumowanie 208 Bibliografia 209 Rozdział 6. Ocenianie szkolne w granicach i na pograniczach paradygmatów, Grażyna Szyling 213 6.1. Ocenianie szkolne w paradygmatach obiektywistycznych 215 6.2. Ocenianie szkolne w paradygmatach nieobiektywistycznych 232 6.3. Koncepcje hybrydowe w ocenianiu szkolnym: w stronę kompromisowych rozwiązań praktycznych 253 6.4. Ocenianie jako uczenie się (assessment as learning): inspiracje konstruktywistyczne i rozwiązania systemowe 275 Bibliografia 282 Rozdział 7. Dydaktyczne koncepcje podręcznika, Monika Wiśniewska-Kin 289 7.1. Podręcznik w zmieniającej się szkole 289 7.2. Podręcznik jako przedmiot badań w dydaktyce 297 7.3. Modele podręcznika 298 7.4. Podręcznik pod lupą – poszukiwanie ukrytych znaczeń w podręczniku 301 7.5. Edukacja bez podręcznika (w paradygmacie transformatywnym/dydaktyce transformatywnej) 309 7.6. Podsumowanie 314 Bibliografia 315 Rozdział 8. E-podręcznik – cyfrowy następca tradycyjnego podręcznika?, Lidia Bielinis 319 8.1. Czym jest e-podręcznik? 319 8.2. E-podręcznik zorientowany obiektywistycznie 321 8.3. Zindywidualizowana post