Opis
W badaniach diachronicznych nad językami słowiańskimi rozwój systemu językowego opisywany jest na poziomie morfologii i składni przede wszystkim w sposób formalny. Podstawowym celem jest ustalenie przyczyn zmian językowych (które najczęściej wynikają ze zmian fonetycznych) oraz opis rozwoju konkretnych form. Podejście takie nie pozwala jednak na kompleksowe i konsekwentne uporządkowanie obserwowanych na przestrzeni wieków zmian w systemie językowym, ponieważ nie uwzględnia systematycznie funkcjonalnego (semantycznego) poziomu języka. Mechanizmy, które powodują zmiany formalne, odnoszą się w sposób bezpośredni do poziomu znaczeniowego form i powinny być konsekwentnie brane pod uwagę, zarówno w opisach synchronicznych, jak i diachronicznych. Niniejsza praca jest próbą takiego właśnie, „semantycznego” spojrzenia na rozwój języka bułgarskiego, a jej podstawowym celem jest uporządkowanie zjawisk językowych w obrębie formalizacji struktur polipredykatywnych w oparciu o kryteria semantyczne oraz wykrycie mechanizmów i ograniczeń w używaniu środków językowych do wyrażania określonych relacji. Spis treściPrzedmowa 7 Wstęp 9 Rozdział I. Struktury polipredykatywne w badaniach lingwistycznych 15 1. Problemy teoretyczne opisu struktur polipredykatywnych 15 1.1. Zdania złożone w opisach synchronicznych i diachronicznych języków słowiańskich 16 1.1.1. Klasyfikacja zdań złożonych w ujęciach tradycyjnych 17 1.1.2. Klasyfikacja zdań złożonych w ujęciach transformacyjno-generatywnych 22 1.1.3. Opis zdań złożonych w ujęciach o podstawach semantycznych. Struktury polipredykatywne 24 1.2. Synonimiczne konstrukcje składniowe (transformacje) zdań złożonych: typy formalne i problematyka ich opisu 30 1.2.1. Przekształcenia zdań złożonych w ujęciach tradycyjnych 31 1.2.2. Transformacje zdań złożonych w ujęciach transformacyjno-generatywnych 33 1.2.3. Transformacje zdań złożonych w ujęciach o podstawach semantycznych. Procesy nominalizacyjne 35 2. Struktury polipredykatywne w historii języka bułgarskiego 37 2.1. Typy zdań złożonych: wskaźniki zespolenia 38 2.1.1. Tzw. parataktyczne wskaźniki zespolenia 39 2.1.2. Tzw. hipotaktyczne wskaźniki zespolenia 40 2.2. Typy formalnych przekształceń (transform) zdań złożonych 43 2.2.1. Konstrukcje Dat. abs. i Gen. abs 43 2.2.2. Konstrukcje Dat. cum inf. i Acc. cum inf 45 2.2.3. Konstrukcje z supinum i bezokolicznikiem 45 2.2.4. Równoważniki imiesłowowe 46 2.2.5. Konstrukcje z transformami nominalnymi zawierającymi nomina abstracta 48 3. Metoda systematyzacji i opisu materiału. Podstawowe cele analizy 50 3.1. Kryteria ekscerpcji materiału językowego 51 3.2. Interpretacja semantyczna struktur na podstawie predykatu relacyjnego 53 3.3. Opis struktury powierzchniowej zdań 55 Rozdział II. Typy i formalne wykładniki struktur polipredykatywnych w badanych tekstach 57 1. Relacja przyczynowo-skutkowa 57 1.1. Podtyp kauzalny 61 1.1.1. Konstrukcje z Vfin 61 1.1.2. Konstrukcje z Part. act 64 1.1.3. Konstrukcje z NP 66 1.2. Podtyp konsekutywny 69 1.2.1. Konstrukcje z Vfin 69 1.3. Konstrukcje wieloznaczne 71 1.4. Podtyp finalny 73 1.4.1. Konstrukcje z Vinf 73 1.4.2. Konstrukcje z Vfin 74 1.4.3. Konstrukcje z Part. act 77 1.4.4. Konstrukcje z NP 78 2. Relacja czasowa 80 2.1. Koegzystencja całkowita 84 2.1.1. Konstrukcje z Part. act 84 2.1.2. Konstrukcje z Vfin 86 2.1.3. Konstrukcje z NP 87 2.2. Koegzystencja punktowa (stanu i zdarzenia) 88 2.2.1. Konstrukcje z Dat. abs 88 2.2.2. Konstrukcje z Part. act 90 2.2.3. Konstrukcje z Vfin 91 2.2.4. Konstrukcje z NP 92 2.3. Koincydencja zdarzeń 93 2.3.1. Konstrukcje z Part. act 93 2.3.2. Konstrukcje z Vfin 94 2.4. Relacja poprzedzania A 94 2.4.1. Konstrukcje z Part. act 94 2.4.2. Konstrukcje z NP 94 2.5. Relacja poprzedzania C 95 2.5.1. Konstrukcje z Dat. abs 95 2.5.2. Konstrukcje z Part. act 96 2.5.3. Konstrukcje z NP 97 2.6. Relacja poprzedzania D 98 2.6.1. Konstrukcje z Vfin 98 2.6.2. Konstrukcje z Dat. abs 100 2.6.3. Konstrukcje z Part. act 101 2.7. Relacja następczości 103 2.7.1. Konstrukcje z Vfin 103 3. Relacja warunkowa 104 3.1. Relacja kondycjonalna 107 3.1.1. Konstrukcje z Vfin 107 3.1.2. Konstrukcje z Part. act 109 3.1.3. Konstrukcje z NP 110 3.2. Relacja irrealna 111 3.2.1. Konstrukcje z Vfin 111 4. Relacja przyzwoleniowa 112 4.1. Przyzwolenie warunkowe 116 4.1.1. Konstrukcje z Vfin 116 4.1.2. Konstrukcje z Part. act 119 4.1.3. Konstrukcje z NP 120 4.2. Przyzwolenie irrealne 121 4.2.1. Konstrukcje z Vfin 121 Rozdział III. Podsumowanie i wnioski 125 1. Wyniki statystyczne analizy 125 1.1. Relacja przyczynowo-skutkowa 126 1.2. Relacja czasowa 128 1.3. Relacja warunkowa 130 1.4. Relacja przyzwoleniowa 131 2. Procesy nominalizacyjne we współczesnym języku bułgarskim 131 3. Wnioski i uwagi końcowe 134 Wykaz skrótów i symboli 137 Teksty źródłowe 138 Bibliografia 139 Resumé 149