Opis
Książka poświęcona rekonstrukcji kulturowej historii pojęcia fantazji na podstawie tekstów myślicieli związanych z polskim idealizmem filozoficznym południa XIX wieku. Metodologię zaczerpniętą z historii pojęć Autor wykorzystuje do zaprezentowania interdyscyplinarnych sporów i dyskusji toczonych wokół fantazji w latach 40.-70. XIX stulecia. Opisuje trzy grupy myślicieli – mistrzów filozofii narodowej, nauczycieli Szkoły Głównej i ich pozytywistycznych wychowanków – aby w kontekście przemian polskiego idealizmu podać w wątpliwość zasadniczą odmienność ich programów. Przedstawione w ten sposób południe XIX wieku okazuje się niezwykle ważnym okresem w historii polskiej kultury, kiedy to spotykały się ze sobą różne sposoby myślenia o świecie przed wyraźnym podziałem na wyspecjalizowane dyscypliny, przeciwstawne światopoglądy i zwaśnione stronnictwa. W omawianym czasie fantazja była silnie związana z różnymi dziedzinami wiedzy kształtującymi dopiero swoją naukową odrębność, np. z krytyką literacką, filozofią, psychologią, socjologią czy polityką. Znaczenie pojęcia powstawało na przecięciu wszystkich tych sposobów opisywania świata, dlatego stanowi ono dobrą podstawę do zademonstrowania przeobrażeń ówczesnych dyskursów i modeli człowieka. The book discusses the cultural reconstruction of the history of the concept of fantasy on the basis of the texts of thinkers connected to Polish philosophical idealism of the mid-19th century. The author employs the methodology taken from the history of concepts to present interdisciplinary disputes and discussions on fantasy in the 1840s–1870s. The publication describes three groups of thinkers – masters of national philosophy, teachers of the Main School, and their positivist students – presenting the most important philosophical inspirations and dominant theoretical disciplines, which are the basis to demonstrate the transformations of the contemporary discourses and models of man. Spis treściDIAGNOZY 7 Synteza dwóch światów 9 Uporządkować chaos 18 Fantazja o nowym człowieku 24 CZĘŚĆ I MISTRZOWIE 35 Rozdział 1. Poprzednicy i innowatorzy 37 Rozdział 2. Antropologia idealistyczna 48 2.1. Bronisław Trentowski – pedagog 48 2.2. Karol Libelt – systematyk 52 2.3. Józef Kremer – estetyk 56 Rozdział 3. Estetyka idealistyczna 60 Podsumowanie 77 CZĘŚĆ II NAUCZYCIELE 79 Rozdział 1. Przemiany idealizmu 81 Rozdział 2. Aleksander Tyszyński 94 2.1. Krytyka powszechna 94 2.2. Kryzysy fantazji 104 Rozdział 3. Henryk Struve 116 3.1. Szukanie miejsca 116 3.2. (Nie)logika systemu 122 3.3. Estetyka psychologiczna 130 Rozdział 4. Franciszek Krupiński 139 Rozdział 5. Wiktor Szokalski 150 5.1. Na pograniczu 150 5.2. Fantazyjne objawy zmysłowe 154 Rozdział 6. Lekarze i ich spory 169 Podsumowanie 193 CZĘŚĆ III WYCHOWAŃCY 197 Rozdział 1. Walka o głos 199 1.1. Lekcja poprzedników 199 1.2. Poezja, polityka i psychopatologia 208 Rozdział 2. Eliza Orzeszkowa 238 2.1. Zmagania z językiem idealizmu 238 2.2. Fantazja jako zagrożenie 251 Rozdział 3. Piotr Chmielowski 260 3.1. (Współ)czujący historyk literatury 260 3.2. Uwolnić romantyzm od idealizmu 276 3.3. Poszukiwanie genezy fantazji 282 Rozdział 4. Julian Ochorowicz 296 4.1. Dyskusje z filozoficznymi autorytetami 296 4.2. Trudna próba charakteru 311 4.3. Estetyka psychologiczna po raz drugi 322 Podsumowanie 333 Wnioski i pytania 337 Podziękowania 342 Bibliografia 344 Wykaz ilustracji 359 Summary 360 Indeks 362