Opis
Książka jest dwujęzyczną antologią kilkudziesięciu tekstów niemieckojęzycznych autorów z XIX i XX wieku, nieobecnych do tej pory w świadomości krytycznoliterackiej i czytelniczej, ale silnie zakorzenionych w łódzkiej tradycji. Redaktorzy tomu podjęli próbę rekonstrukcji literatury pisanej m.in. w charakterystycznej odmianie języka niemieckiego, tzw. Lodzer Deutsch/lodzerdeutsch, oraz zaprezentowania jej w tłumaczeniu na język polski. Teksty pochodzą głównie z prasy, tylko w nielicznych przypadkach zdigitalizowanej, więc publikacja ma też na celu ocalenie spuścizny kulturowej Łodzi. Czytelnik znajdzie w tomie sylwetki autorów, słowniczek wybranych pojęć w Lodzer Deutsch/lodzerdeutsch, teksty wstępne wprowadzające w kontekst historyczny i kulturowy „literatury łódzkiej”, a także w specyfikę łódzkiego wariantu niemczyzny. Publikacji towarzyszą nagrania pięciu tekstów w Lodzer Deutsch/lodzerdeutsch czytanych przez Aurelię Scheffel, która w 1946 roku wraz z rodzicami opuściła miasto rodzinne Łódź i przeniosła się do Oldenburga. Językiem, który zaprezentowała w nagraniach, posługiwała się na co dzień w swoim domu. Nagrania są dostępne na stronie Wydawnictwa UŁ (www.wydawnictwo.uni.lodz.pl) w karcie książki (Nagrania w Lodzer Deutsch – Aurelia Scheffel). „Teksty zostały przetłumaczone starannie i z polotem [...] antologia ma w zasadzie charakter popularyzatorski, ponieważ zamieszczone w niej teksty są adresowane do szerokiego kręgu odbiorców zainteresowanych historią i kulturą Łodzi, może także liczyć na odbiorców fachowych ze względu na teksty wstępne. [...] to przedsięwzięcie pionierskie. Należy je traktować jako próbę monograficznego przedstawienia historycznego już fenomenu, jakim były literatura łódzka i łódzka odmiana niemczyzny”. Z recenzji prof. dr. hab. Jerzego Kałążnego Spis treściWstęp/Einführung 11 1. Niemiecka literatura w Łodzi w XIX i XX wieku (Monika Kucner) 15 Deutsche Literatur in Lodz im 19. und 20. Jahrhundert (Monika Kucner) 2. Wariacje transkulturowe. Język niemiecki w Łodzi: łódzka niemczyzna i ‘Lodzerdeutsch’ (Jörg Riecke) 41 Transkulturelle Variationen. Deutsch in Lodz: Lodzer Deutsch und Lodzerdeutsch (Jörg Riecke) 3. W kręgu badań historycznych, lingwistyki wariantywnej i kulturoznawstwa. Fenomen wyspy językowej na przykładzie Lodzer Deutsch (Łukasz Marek Plęs) 97 Im Blickfeld der Geschichtsforschung, Variationslinguistik und Kulturwissenschaft. Das Phänomen der Sprachinsel am Beispiel des Lodzer Deutschen (Łukasz Marek Plęs) Antologia/Anthologie 1. Jak stworzono łodzianina. Legenda do czytania na letnisku 115 Die Erschaffung des Lodzers. Eine Legende, in der Sommerfrische zu lesen 2. Obrazek z wielkiego miasta Łodzi 118 Ein Lodzer Großstadtbild 3. Łódzka zrzęda 121 Der Lodzer Meckerer 4. Niemieccy tkacze z Łodzi albo jak w dawnej Łodzi bywało 125 Die Lodscher deitschn Wäba – oda frija in Lodsch 5. Co pan Zimperlich z Sochaczewa przeżył w Łodzi 128 Was Herr Zimperlich aus Sochaczewka in Lodz erlebte 6. Rozmowa telefoniczna Wacka i Wojtka 134 Telefongespräch zwischen Wazek und Woitek 7. Niedziela nad Lindą. Wierszyk łódzki 137 Ein Sontag an der Linde. Ein Lodzer Gedicht 8. U dochtora 142 Bei die Doktore 9. Wujek Ewald 145 Onkel Ewald 10. Włoskie błoto 150 Die italienische Blotte 11. Drodzy łodzianie w Lubece! (Boże Narodzenie 1946) 153 Liebe Lodscha in Liebeck! (Weihnachten 1946) 12. Tylko ta rodzina… 157 Aber die Familie… 13. Pamiętne dni. Zapiski w dzienniku. 14 listopada 1914 r. I. Niepewność ... 164 Aus unvergesslichen Tagen. Tagebuchaufzeichnungen 14. November 1914 I. Ungewissheit 14. Pamiętne dni. Zapiski w dzienniku. 16 listopada 1914 r. II. Pierwsza kanonada 168 Aus unvergesslichen Tagen. Tagebuchaufzeichnungen 16. November 1914 II. Der erste Kanonenschuß 15. Pamiętne dni. Zapiski w dzienniku. 18 listopada 1914 r. III. Mówi się, że… 172 Aus unvergesslichen Tagen. Tagebuchaufzeichnungen 18. November 1914 III. Man sagt 16. Pamiętne dni. Zapiski w dzienniku. 19 listopada 1914 r. IV. Bezdomni .. 178 Aus unvergesslichen Tagen. Tagebuchaufzeichnungen 19. November 1914 IV. Die Heimlosen 17. Pamiętne dni. Zapiski w dzienniku. 21 listopada 1914 r. V. W ogniu granatów 183 Aus unvergesslichen Tagen. Tagebuchaufzeichnungen 21. November 1914 V. Im Granatenfeuer 18. Pamiętne dni. Zapiski w dzienniku. 23 listopada 1914 r. VI. W lazaretach 188 Aus unvergesslichen Tagen. Tagebuchaufzeichnungen 23. November 1914 VI. In den Lazaretts 19. Pamiętne dni. Zapiski w dzienniku. 25 listopada 1914 r. VII. Nocą 193 Aus unvergesslichen Tagen. Tagebuchaufzeichnungen 25. November 1914 VII. In der Nacht 20. Pamiętne dni. Zapiski w dzienniku. 28 listopada 1914 r. VIII. Listopadowe dni 198 Aus unvergesslichen Tagen. Tagebuchaufzeichnungen 28. November 1914 VIII. Novembertage 21. Pamiętne dni. Zapiski w dzienniku. 30 listopada 1914 r. IX. Pierwsza noc w piwnicy 203 Aus unvergesslichen Tagen. Tagebuchaufzeichnungen 30. November 1914 IX. Die erste Nacht in den Kellern 22. Pamiętne dni. Zapiski w dzienniku. 1 grudnia