Opis
Metafora od wieków uchodzi za serce poezji: nadaje wypowiedzi wyjątkowy kształt, wyciska niezatarte znamię na stylu, angażuje wyobraźnię i emocje czytelnika, a z poety czyni prawdziwego twórcę. Jest niezbędna w sztuce, ale nie sposób się bez niej obyć również w codziennych aktach myślenia, mówienia i pisania. Łącząc obraz z ideą, metafora pozwala wyrażać się w sposób oryginalny, a zarazem precyzyjny i dobitny. Dzięki temu bywa również atrakcyjnym środkiem wyrazu dla krytyki literackiej oraz poręcznym narzędziem refleksji o poezji. W dziejach literatury zdarzały się okresy, gdy te niezwykłe walory ujawniały się ze szczególną mocą. Jednym z nich jest romantyzm. Niniejsza monografia porusza zagadnienia z zakresu poetyki historycznej i historii krytyki literackiej. Jej celem jest zestawienie i analiza najważniejszych metafor, za których pomocą romantyczni krytycy literaccy konceptualizowali istotę poezji, czynności twórczych poety oraz samego dzieła poetyckiego. Analiza tych metafor pozwala na ukazanie romantycznej koncepcji poezji oraz jej związków z wielowiekową tradycją refleksji teoretycznoliterackiej. Materiał poddany analizie stanowią wypowiedzi kilkudziesięciu najważniejszych krytyków literackich doby romantyzmu w Polsce: teoretyczne rozprawy o poezji, artykuły o nurtach i gatunkach literackich oraz twórczości wybranych pisarzy, polemiki krytycznoliterackie, krótkie recenzje oraz szkice. Spis treściOd metody do metafory i z powrotem. Słowo wstępne 11 Romantyczna teoria poezji i krytyka literacka. Paradoksy i rewizje 11 Metafora w teorii, teoria w metaforze 23 Poezja romantyczna „okiem” metafory 30 Wykaz skrótów 38 Rozdział I. „Dźwięki serca” i „górne natchnienia”. Metafory aktu twórczego 40 Metafory ekspresji 43 Metafory inspiracji 59 Rozdział II. „Poezyjny widnokrąg polski”. Metafory topograficzno-przestrzenne 84 Metafory przestrzenne 85 Metaforyczne miejsca i obiekty 109 Rozdział III. „Czarowne obrazy” w „kryształach złudzeń”. Metafory wizualne 117 Metafory „malarskie” 120 Metafory zwierciadlane 135 Metafory świetlne 154 Rozdział IV. „Cud niepodobny do wyjaśnienia”. Metafory organiczne 161 Metafory antropomorficzne 165 Metafory roślinne i zwierzęce 176 Metafory organiczne i obrazy życia 191 Romantyzm i ciągi dalsze. Podsumowanie 200 Romantyzm 200 Ciągi dalsze 207 Bibliografia podmiotowa 210 Bibliografia przedmiotowa 215 Nota bibliograficzna 229 Indeks metafor poezji i poety 230 Indeks osób 234 Summary 242