Opis
U początków projektu Strategie ”ja” (po)romantycznego w poezji polskiej XIX-XXI wieku, rezultatem którego jest niniejsza publikacja, stała nieodmiennie powracająca myśl, że zaskakująco wiele - wbrew diagnozom radykalnie separującym poezję romantyczną od jej dwudziestowiecznych realizacji - łączy poetyckie dykcje na przestrzeni ostatnich dwóch stuleci. Koncentrujemy się na fundamentalnym wymiarze tekstu, który jednocześnie poza tekstowość wykracza. Ten wymiar wyznacza podmiot rozumiany zarówno zgodnie z poetyką strukturalistyczną jako kategoria immanentna wypowiedzi, jak i poststrukturalistycznie - rozpatrywany w ujęciu antropologicznym i kulturowym. Szeroka formuła podmiotowości, nietożsama z abstrakcyjną ideą filozoficzną, lecz istniejąca poprzez wielość jednostkowych realizacji, jest dla nas kategorią centralną i nadrzędną, służącą wydobyciu ciągłości procesu historycznoliterackiego (a nawet szerzej - kulturowego), trwającego w poezji polskiej nieprzerwanie od romantyzmu do dzisiaj. W naszym projekcie uznajemy romantyzm za jedną z początkowych faz nowoczesności, w której pojawiają się i dochodzą do głosu konstytutywne dla niej przeświadczenia o nieprzejrzystości świata, podmiotu i języka, podejmowane następnie w duchu rewizjonistycznym przez (po)romantyków. Szkice pomieszczone w pierwszej części niniejszej publikacji i rozmowy inspirowane wspólnymi lekturami kilku ważnych dla nas książek, składające się na część drugą projektu, tworzą dopełniającą się, dialogiczną całość, wzajemnie do siebie odsyłają, podejmując te same kwestie w różny sposób je oświetlają, nierzadko także wchodząc z sobą w spór. Tym samym otwierają przestrzeń do stawiania dalszych pytań, do krytycznego czytania następnych tekstów i do odkrywania innych perspektyw, które ujawnią dziś jeszcze nieznane miejsca wspólne przeszłości i teraźniejszości. Mamy nadzieję, że nasza propozycja stanie się inspiracją do podjęcia kolejnych rewizjonistycznych lektur, wydobywających fundamentalne znaczenie romantycznej tradycji, w jej najbardziej rewolucyjnej wersji - tej dotyczącej nowego paradygmatu poznawczego i estetycznego oraz nowego modelu antropologicznego. Spis treściCzęść 1: Studia i szkice Od redaktorów 7 Jakub Momro, Podmiot eksperymentalny 15 Jacek Brzozowski, Uwagi o zasadniczych Mickiewiczowskich strategiach podmiotowych 29 Anna Kurska, O wielkich monologach bohaterów romantycznych 55 Magdalena Siwiec, Słowackiego podmiot somatyczny 87 Krzysztof Trybuś, Podmioty romantycznej pamięci – od kanonu do hipolepsy 103 Arent van Nieukerken, Podmiotowość i styl w poezji Norwida 115 Barbara Stelmaszczyk, Wielogłos podmiotów mówiących a struktury dialogowe w poezji Norwida 141 Maria Berkan-Jabłońska, Zagadnienie podmiotowości w poezji kobiecej romantyzmu i okresu międzypowstaniowego. „My z nich wszystkie?” 161 Anna Czabanowska-Wróbel, Młodopolskie „ja” – niepewne, przejściowe, eruptywne 191 Małgorzata Okulicz-Kozaryn, „Idealizm bez ideału” – romantyczne powinowactwa podmiotu poezji Antoniego Langego 207 Piotr Szwed, Romantyczni towarzysze podróży. O Topielcu Bolesława Leśmiana w kontekście teorii Harolda Blooma 219 Barbara Sienkiewicz, Podmiot (w) poezji awangardowej dwudziestolecia 237 Krystyna Pietrych, Romantyczno-modernistyczny podmiot poezji Wata, czyli o dwudziesto- wiecznych przygodach „duszy czującej” 269 Agata Stankowska, Podmiot w skali wyobraźni. Zbigniew Bieńkowski o „używaniu poezji za narzędzie do wykonywania rzeczy niemożliwych” 299 Jerzy Wiśniewski, Romantyczny (?) bohater/podmiot Herberta. Przypadek Pana Cogito 329 Tomasz Kunz, Tropy, ślady, szczątki. Romantyczne figury podmiotowości w poezji Rafała Wojaczka 353 Tomasz Cieślak, Świetlicki (po)romantyczny. Kwestia podmiotowości 363 Magdalena Rabizo-Birek, Między nicością a nieśmiertelnością. O Honecie (po)romantycznym 381 Arkadiusz Bagłajewski, Być wieszczem i prorokiem dzisiaj – jak to jest możliwe? 413 Piotr Śliwiński, Podmiot poezji najmłodszej: wysiedleniec, moderator, aktor 429 Indeks nazwisk 443 Część 2: Rozmowy Rozmówcy 7 Rozmowa pierwsza. Kazimierz Dolny nad Wisłą, 25–26 kwietnia 2014 9 Rozmowa druga. Chęciny, 7–8 lipca 2014 31 Rozmowa trzecia. Lublin, 22–23 września 2014 57 Rozmowa czwarta. Kraków, 11–12 grudnia 2014 87 Rozmowa piąta. Kraków, 23–24 października 2015 113 Rozmowa szósta. O wierszu Mickiewicza Do Samotności, Łódź, 8 stycznia 2016 131 Rozmowa siódma. O wierszu Różewicza W teatrze cieni, Łódź, 9 stycznia 2016 145 Indeks nazwisk 157