Opis
Książka o dziennikach pięciorga polskich dwudziestowiecznych pisarzy, ukazująca ich działalność diarystyczną w powiązaniu z życiem codziennym, wydarzeniami historycznymi, pracą literacką. Zakończona powodzeniem próba przywrócenia wagi badaniom z dziedziny socjologii literatury. „Diarystyczna rzeczywistość jest rzeczywistością spersonalizowaną, istniejącą w uczuciach i myślach, reakcjach i postawach doświadczającej jej i zapisującej ją jednostki, osadzającą się w pokładach jej pamięci. Właśnie rzeczywistość, doświadczenie i pamięć traktowałbym jako te kategorie, które dowodzą nie tylko oryginalności i wartości tradycji diarystycznej polskich pisarzy w XX wieku, ale może również wyjątkowości i znaczenia polskiej literatury nowoczesnej w ogóle. Pierwszy tytuł tej książki, jaki długo nosiłem w głowie, by wreszcie z niego zrezygnować, brzmiał: Pisana rzeczywistość.” Paweł Rodak, Od autora Spis treściOd autora 11 Rozdział I. Dziennik pisarza: między codzienną praktyką piśmienną a literaturą 29 Dziennik osobisty jako tekst i jako codzienna praktyka piśmienna 29 Dziennik pisarza: praktyka, materialność, tekst 42 Dziennik pisarza – próba typologii 66 Rozdział II. Dziennik pisarza wobec tradycji praktyk autobiograficznych 73 Tradycja europejska: od księgi rachunkowej do dziennika intymnego 73 Tradycja polska: od sylwy szlacheckiej do dziennika literackiego 82 Rozdział III. Prawda w dzienniku pisarza 103 Dziennik osobisty: między reprezentacją historyczną a literacką 103 Autobiograficzna tekstualność i życiowa praxis 106 Status prawdy w dzienniku: czas, osoba, materialność 111 Trzy prawdy dziennika: wydarzenie, doświadczenie, rzeczywistość 116 Rozdział IV. Rytuał przejścia. O dzienniku Stefana Żeromskiego 125 Cztery okresy dziennika 125 Diarysta Stefan Żeromski czy Stefan Ż.? 137 „Pali mi się we łbie!”, czyli szaleństwo kontrolowane 152 Miłość w dzienniku: między sztambuchem, listem i powieścią 166 Książki w dzienniku: między szkolnym zeszytem a notesem pamięci 190 Pierwszy polski modernista? 210 Jak zostaje się pisarzem 222 Rozdział V. Archiwum życia. O dzienniku Zofii Nałkowskiej 239 Między „życiem żytym” a „życiem pisanym” 239 „Trwać na poziomie istnienia” 248 Oczy. Komunikacja zamiast komunikatu 254 „Nauczyłam się być sama”. Dziennik jako przestrzeń autokomunikacji 264 „Los ludzi jest moją rzeczywistością”. Z wnętrza procesu komunikacji 273 „Wolę czytać Dostojewskiego niż pisać Nałkowską” 282 Heterogeniczna materialność dziennika: między zapisem a tekstem 296 „Zatrzymać pęd czasu…” Dziennik jako archiwum pamięci 306 Archiwum życia i literatura 313 Rozdział VI. Kompozycja istnienia. O dzienniku Marii Dąbrowskiej 327 Rękopis – maszynopis – druk 327 Dziennik egzocentryczny: „naprężony niepokój” 334 Od zeszytów do książki 345 Puste miejsca w dzienniku 357 Dąbrowska versus Gombrowicz 373 Bliźnia więź 378 Pogranicza autentyku: rdzeń literatury 384 „Strzęp człowieka połamany wewnętrznie” 393 Rozdział VII. Forma obecności. O Dzienniku Witolda Gombrowicza 405 Argentyna, kawiarnia i głos rzeczywisty 405 Giedroyc, Gide i dziennik interaktywny 413 Dziennik osobisty i literacki: między rękopisem, maszynopisem i drukiem 425 „Ja, Gombrowicz” 440 Po stronie rzeczywistości 456 Rzecz rzeczywista: ból 463 „To musi iść po linii mojej egzystencji” 469 „To moje dzieło, to jestem ja”. Literatura jako forma egzystencji 485 Rozdział VIII. Prywatny mikrokosmos. O Dzienniku pisanym nocą Gustawa Herlinga-Grudzińskiego 495 Od „notesu z ołówkiem” do Dziennika 495 Patrzenie i czytanie 507 Dziennik jako przestrzeń asocjacji i interferencji 512 Dziennik jako kolekcja, czyli widzialne i niewidzialne 521 Między kroniką a autoportretem 532 „Zwoje pamięci”, czyli „po katastrofie historii” 541 Wiek XX i zło: „reflektory Kołymy skierowane na Buchenwald” 548 Opus magnum. Dziennik jako formuła twórczości 565 Bibliografia 581 Nota 617 Spis ilustracji 620 Indeks osób 626