Opis
Książka "Literatura i maszyna" to rezultat kilkuletnich badań relacji między człowiekiem a urządzeniem, które od momentu rewolucji przemysłowej wyraźnie determinuje nasze zachowanie, nie wyłączając procesu twórczego. Rozważam w związku z tym kilka mniej lub bardziej szczegółowych problemów, uporządkowanych wokół trzech tematów: dyskursu maszynowego, dyskursu o maszynie i dyskursu maszyną. Pierwszy omawiam na przykładzie aktu pisarskiego, kładąc nacisk na uobecnianie się maszyny do pisania w wybranych tekstach Bolesława Prusa i Sławomira Mrożka, a także na opis i charakterystykę wpływu maszyny cyfrowej na powstawanie literatury. Drugi z tematów realizuję w oparciu o artykuły i szkice ogłaszane w XIX-wiecznych czasopismach, „Przeglądzie Technicznym” i „Wszechświecie”. Ich lektura uświadamia wpływ odkryć i wynalazków, szczególnie związanych z energią elektryczną, na sposób postrzegania rzeczywistości oraz sztuki. Ostatni z tematów, dyskurs maszyną, jest opisem znaczenia i funkcji urządzenia jako ważnego elementu wyobraźni pisarskiej. Przedmiotem namysłu czynię wybrane utwory Witolda Gombrowicza, Stanisława Lema, Tadeusza Różewicza oraz teksty rozrywkowe, w tym powieść kryminalną i prozę erotyczną. Tworzą one w książce mozaikę prowokującą czytelnika do dyskusji o XX-wiecznej literaturze. Spis treściRozważania wstępne / 9 Dlaczego dyskurs i maszyna? / 9 Dyskurs maszynowy, dyskurs o maszynie, dyskurs maszyną. Założenia teoretyczne / 18 Rozdział 1. Dyskurs maszynowy / 35 Wprowadzenie / 35 Maszyna Prusa / 49 Maszyna Mrożka / 57 Maszyna cyfrowa, czyli „nadpodmiotowość” / 69 Dopowiedzenie: maszyna bloga / 88 Rozdział 2. Dyskurs o maszynie / 93 Wprowadzenie / 93 Heurologia według Kucharzewskiego / 99 Źródła dyskursu o maszynie / 104 Cyborgizacja codzienności człowieka / 122 Rozdział 3. Dyskurs maszyną / 139 Wprowadzenie / 139 Maszyna człowiekiem / 153 Ciało przez „maszynkę medycyny” i wojny przepuszczone / 172 Maszyny zbrodni, maszyny miłości / 187 Zakończenie / 207 Nota bibliograficzna / 211 Bibliografia / 213 Summary / 223 Indeks osobowy / 225