Opis
Ta książka jest adresowana przede wszystkim do teologów, a zwłaszcza wykładowców teologii duchowości. Może być pomocna przy układaniu wykładów z historii duchowości chrześcijańskiej. Prawdopodobnie będzie także interesują lekturą dla wszystkich zainteresowanych życiem duchowym, ale jednak zakłada ona pewną wiedzę z zakresu historii Kościoła i teologii. Chrześcijaństwo zrodziło się na styku dwóch światów: żydowskiego i grecko-rzymskiego, a więc historia jego duchowości musi rozpoczynać się od próby opisu życia duchowego tych dwóch obszarów kulturowych. W tym opracowaniu wyróżniono dwa nurty duchowe, które rozwijają się od początku życia Kościoła. Pierwszy jest nastawiony bardzo eschatologiczne, sławi męczeństwo i traktuje to ziemskie, życie doczesne, jako etap przejściowy, któremu nie warto poświęcać wiele uwagi. Drugi nurt również buduje duchowość na obietnicy zmartwychwstawania i uznaje, że gotowość na męczeństwo jest obowiązkiem chrześcijanina, ale większy nacisk kładzie na osiąganie doskonałości już tutaj, na ziemi. Ten nurt odwołuje się do filozofii greckiej, ceni także istniejące struktury państwa i wskazuje, że chrześcijanin właśnie ze względu na swoją wiarę jest dobrym obywatelem państwa. Taki podział i wyeksponowanie oraz sama nazwa nurtu mądrościowo – obywatelskiego są nowością: nie pojawiały się do tej pory w opracowaniach historii duchowości pierwszych wieków Kościoła. Wyróżnikiem duchowości chrześcijańskiej jest ideał dziewictwa i bezżenności. Ten ideał również został przedstawiony w kontekście kulturowym. Od początku czwartego wieku duchowość chrześcijańska została zdominowana przez monastycyzm. Był to najpierw monastycyzm indywidualny, pustelniczy o bardzo specyficznej duchowości. Niemal równolegle rozwinął się monastycyzm wspólnotowy, którego duchowość przedstawiają reguły. Omówione zostały także dwie spośród wielu błędnych dróg duchowości pierwszych wieków chrześcijaństwa: pelagianizm i manicheizm. Zostały one wybrane jako przestroga, bo również i dzisiaj pojawiają się tego typu „oferty” duchowe. Spis treściSpis treści Wstęp. O teologii duchowości / 7 Praeparatio evangelica / 17 Judaizm starotestamentalny / 18 Stoicyzm / 25 Podstawy życia duchowego chrześcijan / 35 Chrzest – fundament tożsamości i duchowości chrześcijańskiej / 36 Eucharystia / 41 Pismo Święte / 48 Modlitwa / 51 Post i jałmużna / 57 Dwa nurty duchowości / 61 Duchowość męczeńsko-eschatologiczna / 61 Duchowość mądrościowo-obywatelska / 67 Klemens Aleksandryjski (ok. 150–212) / 72 Ambroży z Mediolanu (339–397) / 75 Dwóch największych / 77 Orygenes (ok. 185–254) / 77 Augustyn (354–430) / 86 Dziewictwo i celibat / 93 Kontekst kulturowy / 93 Geneza i rozwój ideału dziewictwa w pierwszych czterech wiekach / 96 Nauka Augustyna / 99 Monastycyzm / 103 Monastycyzm pustelniczy / 107 Duchowość anachoretyzmu / 108 Ewagriusz z Pontu (345–399) / 114 Monastycyzm wspólnotowy, czyli cenobityzm / 120 Reguła Pachomiusza /120 Reguła Benedykta / 125 Tradycja bazyliańska / 127 Monastycyzm augustiański / 133 Bezdroża duchowości /137 Manicheizm / 137 Pelagianizm / 141 Podsumowanie / 145 Bibliografia / 147 Przywołane dzieła ojców Kościoła, pisarzy kościelnych i filozofów / 147 Opracowania z historii i teologii duchowości starożytnej i ogólne (wybrane publikacje w języku polskim ostatnich 40 lat, oprac. Krzysztof Abucewicz) / 151 Historia duchowości / 151 Historia i duchowość monastycyzmu / 153 Mistyka chrześcijańska / 155 Summary / 157 Zusammenfassung / 159