Opis
Procesy rozwoju zagospodarowania przestrzennego w kilku ostatnich dekadach mają w Polsce szczególnie dynamiczny przebieg. Gospodarowanie przestrzenią wymaga nie tylko głębokiej wiedzy o strukturze, funkcjonowaniu i przekształceniach zachodzących w systemach krajobrazowych, ale także orientowania się w bardzo szerokim zakresie przepisów prawnych związanych z wykorzystywaniem zasobów i ochroną walorów przestrzeni. Książka obejmuje kompleksową i aktualną wiedzę teoretyczną i praktyczną na temat przyrodniczych podstaw gospodarowania środowiskiem, które są jednym z filarów zrównoważonego rozwoju. Autorzy omówili nie tylko poszczególne elementy środowiska przyrodniczego w kontekście ocen środowiskowych, ale także prawne podstawy gospodarowania, źródła informacji geograficznej oraz wybrane metody i techniki oceny zasobów środowiskowych. Uwzględnili też strategiczne opracowania przyrodnicze na różnych poziomach planowania rozwoju społeczno-gospodarczego (m.in. polityki, strategie, plany i programy). Przedstawili również problematykę prognozowania krajobrazowego oraz jego znaczenie w ocenach oddziaływania na środowisko. Towarzysząca książce płyta CD zawiera tabelaryczne zestawienie informacji na temat przydatności rolniczej gleb oraz związków między glebami i zbiorowiskami roślinnymi a typami siedliskowymi lasu. Podręcznik jest przeznaczony dla studentów kierunków: gospodarka przestrzenna, planowanie przestrzenne, kształtowanie i ochrona środowiska, ochrona środowiska, kształtowanie środowiska przyrodniczego, geografia, biologia, geologia, architektura krajobrazu, a także dla pracowników samorządów terytorialnych, planistów przestrzennych oraz służb ochrony środowiska. Spis treściCzęść I. NAUKOWE I PRAWNE UWARUNKOWANIA GOSPODAROWANIA ŚRODOWISKIEM PRZYRODNICZYM 1 1. Środowisko przyrodnicze jako przedmiot badań naukowych i przestrzeń działań gospodarczych 3 1.1. Definicje podstawowych pojęć związanych ze środowiskiem przyrodniczym 3 1.2. Struktura i funkcjonowanie systemów przyrodniczych 21 1.3. Główne kierunki badań środowiska przyrodniczego i ich znaczenie aplikacyjne 27 2. Podstawy prawne gospodarowania środowiskiem przyrodniczym 32 2.1. Ustawa z 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym 34 2.2. Ustawa z 27 kwietna 2001 r. – Prawo ochrony środowiska 35 2.3. Ustawa z 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody 42 2.4. Ustawa z 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko 47 2.5. Ustawa z 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych 49 2.6. Ustawa z 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane 50 2.7. Ustawa z 28 września 1991 r. o lasach 53 2.8. Ustawa z 18 lipca 2001 r. – Prawo wodne 54 2.9. Ustawa z 6 lipca 2001 r. o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju 61 2.10. Ustawa z 9 czerwca 2011 r. – Prawo geologiczne i górnicze 61 2.11. Ustawa z 15 lipca 2011 r. o krajowym systemie ekozarządzania i audytu (EMAS) 63 3. Źródła informacji przyrodniczej 64 3.1. Dostępność informacji o środowisku 64 3.2. Kartograficzne źródła danych, zdjęcia lotnicze i obrazy satelitarne 66 3.3. Źródła danych opisowych 83 3.4. Badania terenowe 74 3.5. Inwentaryzacja przyrodnicza jako źródło kompleksowej informacji o środowisku 76 Część II. CHARAKTERYSTYKA KOMPONENTÓW ŚRODOWISKA PRZYRODNICZEGO I ZASADY ICH WYKORZYSTANIA 81 4. Budowa geologiczna 83 4.1. Podział skał 83 4.2. Przydatność budowlana gruntów 88 4.2.1. Grunty skaliste 92 4.2.2. Grunty nieskaliste 93 4.2.3. Grunty organiczne 100 4.2.4. Grunty antropogeniczne 102 4.3. Surowce mineralne 102 4.3.1. Dokumentacje geologiczne i kategorie udokumentowania surowców mineralnych 109 4.3.2. Eksploatacja surowców mineralnych 112 4.3.3. Rekultywacja i zagospodarowanie obszarów pogórniczych 116 5. Ukształtowanie powierzchni terenu 117 5.1. Geneza rzeźby terenu 117 5.1.1. Rola czynników przyrodniczych w rozwoju rzeźby 118 5.1.2. Wpływ działalności człowieka na rzeźbę 123 5.2. Cechy fizjonomiczne rzeźby terenu i jej morfometria 131 5.3. Znaczenie rzeźby terenu w działalności gospodarczej człowieka 135 5.3.1. Waloryzacja rzeźby dla różnych funkcji gospodarczych 136 5.3.2. Gospodarcze znaczenie procesów geodynamicznych 149 6. Gleby 155 6.1. Czynniki i procesy glebotwórcze. Profil glebowy. Gleby strefowe i astrefowe 155 6.1.1. Poziomy diagnostyczne gleb – pedony 158 6.2. Systematyka gleboznawcza Polski 161 6.3. Klasyfikacje gleb do celów gospodarczych 177 6.3.1. Klasy bonitacyjne gleb 177 6.4. Kompleksy rolniczej przydatności gleb 180 6.5. Wykorzystanie i ochrona gleb 189 6.5.1. Specyfika uprawy gleb 189 6.5.1.1. Wpływ uprawy na właściwości gleb 191 6.5.1.2. Uprawa różnych typów gleb 193 6.5.2. Zanieczyszczenie gleb 197 6.5.3. Nawożenie gleb 204 6.5.4. Środki ochrony roślin 211 7. Wody podziemne i powierzchniowe 215 7.1. Wody podziemne 217 7.1.1. Typy genetyczne i występowanie wód podziemnych 217 7.1.2. Podstawowe właściwości hydrogeol