Opis
Wszyscy w jakimś stopniu jesteśmy spadkobiercami wartości szlacheckich. Poszukujemy korzeni, otaczamy się rodowymi portretami i herbami. Na szlachecką modłę posługujemy się tytułami ,,pan” i ,,pani”. Warto badać te wartości, pisać o nich i je przypominać. Bez tego nie będziemy potrafili zrozumieć naszej kultury i współczesnych standardów. Przełom średniowiecza i czasów nowożytnych przyniósł wiele przeobrażeń natury politycznej, społecznej, ekonomicznej i kulturowej, także w Rzeczypospolitej. Potomkowie dawnych rycerzy stawali się szlachcicami. Nowe czasy to nowe powinności, a wraz z nimi – nowe wzorce osobowe. Specjaliści od władania mieczem musieli przyjąć rolę gospodarnych zarządców. Efektywne kierowanie folwarkiem to tylko jeden z obowiązków tytułowego homo nobilis. Oczekiwano, że będzie on także profesjonalnym urzędnikiem i dyplomatą, skutecznym działaczem politycznym, żołnierzem gotowym do walki, dworzaninem z krwi i kości, a do tego – troskliwym mężem i ojcem, ludzkim panem, życzliwym sąsiadem, dobrym obywatelem i gorliwym chrześcijaninem. Do każdej z tych ról szlachcic był powołany. Jak miał sprostać tym wszystkim wymaganiom? Autorka rekonstruuje wzorzec osobowy szlachcica, przywołując wskazówki i zalecenia zawarte w zwierciadłach z XVI i XVII wieku oraz innych utworach o charakterze moralizatorskim. Spis treściKILKA SŁÓW ZAMIAST WSTĘPU 7 I. WPROWADZENIE 19 Nowa definicja i jej uwarunkowania 21 Staropolskie zwierciadła i ich wartość źródłowa 29 II. UWARUNKOWANIA GENEALOGICZNE 49 Urodzenie i szlachectwo – wartość łączna i rozłączna 51 Wychowanie oraz praktyczna i teoretyczna edukacja 56 Walory fizyczne i ich znaczenie 68 Kryterium wieku 71 Majętność jako wartość fakultatywna 81 III. UWARUNKOWANIA OSOBOWOŚCIOWE 89 IV. UWARUNKOWANIA PROFESJONALNE 113 Gospodarz, czyli staropolski menedżer 115 Nowoczesny urzędnik w służbie publicznej 124 Parlamentarzysta jako rzecznik narodowego i partykularnego interesu 140 Dyplomata, czyli przedłużenie królewskiego majestatu 149 Żołnierz z wyboru i nakazu moralnego 156 Dworzanin, czyli staropolski dżentelmen 173 V. UWARUNKOWANIA SPOŁECZNE 189 Szlachcic wobec rodziny i najbliższego otoczenia 192 Obywatel i patriota 198 Polak, chrześcijanin i katolik 206 PODSUMOWANIE 211 Bibliografia 221 Indeks osób 232 Spis ilustracji 238