Opis
Historia Żydów w starożytności. Od Thotmesa do Mahometa to unikatowe opracowanie dziejów Żydów w szerokim zakresie chronologicznym obejmującym ponad dwa tysiące lat – od czasów gdy w Kanaanie uformowała się niewielka społeczność określana mianem Izraela, aż do podbojów arabskich w VII w. n.e. Opierając się na wszechstronnej bazie źródłowej, w tym na najnowszych badaniach archeologicznych, autorzy w zwartym wykładzie przedstawiają historię polityczną Żydów, rozwój ich kultury i zmiany religijne zachodzące na przestrzeni wieków. W pierwszej część podręcznika przedstawiono historię Izraela i Żydów od czasów najdawniejszych do chwili upadku państwa Hasmoneuszy. W drugiej części omówiono okres panowania rzymskiego, kiedy Żydzi, pozbawieni własnej państwowości, żyli w państwie klienckim wobec Rzymu, a następnie w rzymskiej prowincji. Tu też pokazano zmiany zachodzące w świecie żydowskim w dobie chrystianizacji państwa. Historia Żydów w starożytności. Od Thotmesa do Mahometa to opracowanie, któremu towarzyszą liczne fragmenty źródeł historycznych, nierzadko po raz pierwszy przetłumaczone na język polski, a także objaśnienia dotyczące kultury, tradycji, religii oraz instytucji Żydów w różnych epokach historycznych. Dodatkowymi walorami poznawczym podręcznika są mapy i ilustracje oraz odrębna bibliografia towarzysząca każdemu z rozdziałów. Poza niezwykle szerokim horyzontem czasowym, publikacja wyróżnia się także wyjątkowym ujęciem tematu. Prezentowany w niej wykład nie przypomina tradycyjnych „biblijnych” historii Izraela, został bowiem – gdy tylko było to możliwe – oparty na źródłach pozabiblijnych konfrontowanych z narracją Biblii. W wielu miejscach autorzy odrzucają wersje wydarzeń przedstawione w Piśmie jako niezgodne z faktami historycznymi. W myśl tej koncepcji metodologicznej, nakazującej w miarę możliwości ujmować dzieje Żydów w kontekście zewnętrznym, ramy chronologiczne podręcznika wyznaczają egipski faraon i arabski prorok ¬– Thotmes III i Mahomet – zamiast postaci znanych przede wszystkim z narracji żydowskich. Spis treściWprowadzenie (Łukasz Niesiołowski-Spano, Krystyna Stebnicka) 9 Część I 17 Kanaan, Izrael i Żydzi od epoki brązu do nadejściA Rzymian (Łukasz Niesiołowski-Spano) 17 Rozdział 1 19 Od Thotmesa do Szeszonqa (XV–X w.). Kanaan w późnej epoce brązu i wczesnej epoce żelaza 19 1.1. Mieszkańcy Palestyny późnej epoki brązu – specyfika populacji 19 1.2. Epoka zależności od Egiptu; sytuacja wewnętrzna Palestyny 25 1.3. Archiwum z Amarny – obraz Kanaanu 41 1.4. Ugarit – przykład kananejskiego królestwa późnej epoki brązu 45 1.5. Zmiany osadnicze. Etnogeneza Izraela 49 1.6. Migracje. Pojawienie się Aramejczyków, inwazja Ludów Morza 60 Bibliografia 78 Rozdział 2 81 Od Szeszonqa do Nabuchodonozora (X–VI w.). Epoka monarchii: Izrael i Juda 81 2.1. Władza charyzmatyczna i „państwo plemienne”, czyli zanim powstała monarchia 81 2.2. Wokół Izraela: Fenicjanie, Aramejczycy, Gilead, Ammon, Moab, Edom 102 2.3. Izrael przedkrólewski 104 2.4. Izrael Omrydów – początki nowoczesnej monarchii 107 2.5. W cieniu Damaszku – Palestyna wobec presji aramejskiej w 2 połowie IX w. 121 2.6. Juda – początki państwowości 124 2.7. W cieniu Asyrii – VIII w 130 2.8. Pax Assyriaca w Judzie (ok. 700–630) 149 2.9. Palestyna 640–604 r. Powrót Egipcjan 163 2.10. Religia: jahwizm jako religia dynastii; kult; profetyzm 168 Bibliografia 174 Rozdział 3 177 Od Nabuchodonozora do Artakserksesa (VI–V w.). Niewola babilońska i wczesna epoka perska 177 3.1. Chaldejczycy w Babilonii 178 3.2. Upadek Asyrii i podboje Chaldejczyków 178 3.3. Juda od bitwy pod Karkemisz (605) do zniszczenia Jerozolimy (586) 182 3.4. Judejczycy w Babilonii – od Nabuchodonozora II do Cyrusa 189 3.5. Religia bez kultu? Przemiany w życiu duchowym. Nowe kryteria tożsamości 193 3.6. Podboje perskie, struktura imperium, znaczenie języka aramejskiego 200 3.7. Powroty z niewoli – od Cyrusa do Artakserksesa I 202 Bibliografia 215 Rozdział 4 217 Od Artakserksesa do Pompejusza (V–I w.). Epoka perska i hellenistyczna 217 4.1. Prowincja Jehud 217 4.2. Samaria i Samarytanie 232 4.3. Żydowscy osadnicy w Egipcie – Elefantyna 235 4.4. Rozwój literatury biblijnej; rola języka hebrajskiego 236 4.5. Kampania Aleksandra Macedońskiego i upadek Persji 239 4.6. Pod rządami Ptolemeuszy 240 4.7. Pod rządami Seleukidów 247 4.8. Rebelia Machabeuszy 250 4.9. Niezależne państwo żydowskie: od arcykapłanów do królów 257 4.10. Przemiany religijne 264 Bibliografia 274 Część II 277 ŻYDZ I W ŚWIECIE RZYM SKIM (Krystyna Stebnicka) 277 Rozdział 5 279 Od Pompejusza do śmierci Heroda Wielkiego (63–4 p.n.e.) 279 5.1. Od Pompejusza do Juliusza Cezara 279 5.2. Dojście do władzy Heroda Wielkiego 282 5.3. Państwo Heroda Wielkiego 283 5.4. Świątynia Heroda 291 Bibliografia 294 Rozdział 6 295 Od śmierci Heroda Wielkiego do stłumienia pierwszego powstania przeciwko Rzymianom 295 6.1. Od królestwa do rzymskiej prowincji 295 6.2. Tetrarchie Heroda Filipa (4 p.n.e.–33/34 n.e.) i Heroda Antypasa (4 p.n.e.–39 n.e.). P