Opis
Pomysł napisania tej wyjątkowej książki zrodził się w gronie członków Komisji Dydaktyki Historii działającej przy Komitecie Nauk Historycznych Polskiej Akademii Nauk. Grono to tworzy od 2020 r. dziesięcioro historyków z różnych ośrodków naukowych w Polsce (Poznań, Toruń, Szczecin, Opole, Kraków, Wrocław, Katowice, Olsztyn), którzy zajmują się dydaktyką historii nie tylko badawczo, ale także prowadzą zajęcia z tego zakresu ze studentami, nauczycielami i edukatorami. Publikacja została pomyślana jako kompendium zawierające kompleksowe ujęcie najnowszych zagadnień współczesnej dydaktyki historii oraz perspektyw jej dalszego rozwoju. Znalazły się w niej nie tylko problemy istotne dla nowoczesnej edukacji historycznej, ale także łączące refleksję teoretyczną z praktyką. Książka adresowana jest do szerokiego kręgu odbiorców: przede wszystkim do studentów historii lub kierunków zbliżonych przygotowujących się do wykonywania zawodu nauczyciela, doradców metodycznych, uczących w szkołach nauczycieli historii pragnących się doskonalić oraz do edukatorów (muzealnych, archiwalnych, bibliotecznych) różnych instytucji kultury, którzy zajmują się edukacją historyczną. Mamy nadzieję, że będzie ona pożytecznym wsparciem dla czytelników, przy okazji stanowiąc punkt wyjścia do dalszej dyskusji nad perspektywami rozwoju dydaktyki historii w Polsce. Spis treściWstęp (Danuta Konieczka-Śliwińska) 11 1. Dydaktyka historii – pogranicze dyscyplin, ich margines czy dyscyplina integralna? (Stanisław Roszak) 17 Uwagi ogólne 17 Między dydaktyką ogólną a szczegółową 17 Tożsamość dyscypliny w koncepcjach dydaktyków 22 Nowe drogi i perspektywy rozwoju 28 Podsumowanie 33 Problemy do dyskusji 33 2. Nowoczesne metody dydaktyczne w edukacji historycznej (Izabela Lewandowska) 35 Uwagi ogólne 35 Dotychczasowe ustalenia dydaktyków historii 36 Podstawy teoretyczne nowoczesnych metod dydaktycznych 41 Przykłady zastosowania nowych metod 45 Metoda stacji dydaktycznych 45 Metoda odwróconej klasy 47 Metoda tekstu przewodniego 50 Metoda WebQuest 54 Uczenie się we współpracy 58 Myślenie projektowe 62 Metoda opowieści 65 Metoda historii mówionej 68 Scrapbooking/lapbooking 73 Podsumowanie 78 Problemy do dyskusji 79 3. Gry historyczne oraz inne innowacyjne formy „zabawy” z historią (Barbara Techmańska) 81 Uwagi ogólne 81 Specyficzna forma gry – escape room 81 Escape room – definicja, geneza 81 Escape room w edukacji 83 Pokoje historyczne 85 Wirtualne pokoje zagadek 86 Zalety (nie tylko) edukacyjne 87 Warunki sukcesu 88 Gry miejskie w edukacji historycznej 88 Historia gier miejskich 88 Walory (nie tylko) edukacyjne gier miejskich 90 Rodzaje gier i ich organizacja 91 Gra miejska w edukacji historycznej 92 Zagrożenia związane z planowaniem i organizacją miejskich gier historycznych 94 Gry planszowe 95 Walory edukacyjne gier planszowych 97 Podsumowanie 98 Problemy do dyskusji 98 4. Mapy historyczne we współczesnej edukacji szkolnej (Małgorzata Machałek) 101 Uwagi ogólne 101 Mapa historyczna a podstawa programowa z historii 102 Podstawowe pojęcia 105 Ewolucja szkolnych map historycznych 107 Mapy ścienne 107 Atlasy historyczne i mapy konturowe 108 Foliogramy 109 Mapy podręcznikowe 110 Mapy komputerowe 111 Zastosowanie map na zajęciach edukacyjnych 113 Przykładowe ćwiczenia z wykorzystaniem map 114 Podsumowanie 116 Problemy do dyskusji 116 5. Nowe obrazy i filmy o tematyce historycznej (Barbara Techmańska) 117 Uwagi ogólne 117 Murale i ich edukacyjna rola 117 Definicja, geneza i funkcje 117 Tematyka murali i sposoby przedstawiania treści historycznych 119 Wartość edukacyjna murali 121 Memy – współczesna forma komunikacji 121 Memy internetowe o tematyce historycznej 122 Dlaczego memy bawią i uczą? 123 Filmy historyczne 125 Rodzaje filmów 125 Filmy historyczne – dostęp 128 Kształcenie umiejętności pracy z filmem historycznym 129 Podstawowe zalety wykorzystania filmu historycznego 130 Podsumowanie 133 Problemy do dyskusji 133 6. Uczeń ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi w edukacji historycznej (Małgorzata Machałek) 135 Uwagi ogólne 135 Pojęcie ucznia ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi 136 Praktyczne aspekty pracy z uczniami ze specjalnymi trudnościami w nauce 139 Uczeń z dysleksją rozwojową 139 Uczeń z niepełnosprawnościami 141 Uczeń słabosłyszący 141 Uczeń słabowidzący 142 Uczeń z niepełnosprawnością ruchową 143 Uczeń z zaburzeniami w spektrum autyzmu 144 Uczeń z ADHD 144 Uczeń w sytuacji kryzysowej i przewlekle chory 145 Uczeń z doświadczeniem migracji 145 Specyfika pracy z uczniem zdolnym 146 Zdolności ogólne i uzdolnienia 146 Identyfikacja uczniów zdolnych 147 Dostosowanie wymagań i indywidualizacja w pracy z uczniem zdolnym 149 Podsumowanie 153 Problemy do dyskusji 154 7. Weryfikacja wiedzy i umiejętności w edukacji historycznej – egzamin maturalny (Maciej Fic) 155 Uwagi ogólne 155 Formuła egzaminu maturalnego przed 2002 rokiem 156 Specyfika oceniania zewnętrznego 160 Początki wdrażania egzaminu zewnętrznego (2002–2005) 162 Zewnętrzne egzaminy maturalne z