Opis
XXI wiek to czas błyskawicznego i wszechstronnego rozwoju nowoczesnych narzędzi zarządzania i komunikacji podmiotów gospodarczych z rynkiem, co powoduje skracanie drogi pomiędzy konsumentem a producentem, niejednokrotnie jej automatyzację. Następuje wirtualizacja działalności przedsiębiorstw, zacieranie się granic przedsiębiorstw, przeplatanie się rzeczywistości cyfrowej ze sferą realną. Technologie informacyjno-komunikacyjne (Information and Communication Technologies, ICT) zdeterminowały funkcjonowanie zarówno całych gospodarek, społeczeństw, przedsiębiorstw, innych organizacji, jak i każdego człowieka. Zmiany te, określane jako Rewolucja Przemysłowa 4.0, prowadzą do rozwoju gospodarki cyfrowej i transformacji cyfrowej przedsiębiorstw. Postęp technologiczny zmienia całkowicie otoczenie przedsiębiorstw, wymusza zmianę we wszystkich obszarach decyzyjnych konkretnych podmiotów, również w strategiach ich rozwoju czy modelach biznesu. Wiodącym celem niniejszego opracowania jest identyfikacja powiązań gospodarki cyfrowej z szeroko rozumianymi procesami zarządzania w małych i średnich przedsiębiorstwach (MŚP). Chodzi o wskazanie mechanizmu tych powiązań oraz ukazanie ich specyfiki w odniesieniu do MŚP. Wymaga to analizy czynników związanych z gospodarką cyfrową, mających wpływ na rozwój małych i średnich przedsiębiorstw, pokazania metod i narzędzi zarządczych dotyczących wybranych obszarów zarządzania. W pracy starano się udowodnić tezę, że w warunkach współczesnej gospodarki konieczne jest uwzględnianie w zarządzaniu małymi i średnimi przedsiębiorstwami transformacji cyfrowej. Kolejna teza zakłada, iż występują szerokie możliwości zastosowania w praktyce określonych narzędzi i metod zarządzania powiązanych z transformacją cyfrową, które mogą przyczynić się do wzrostu poziomu innowacyjności i konkurencyjności małych i średnich przedsiębiorstw. Rozważania zawarte w opracowaniu odzwierciedlają wyniki badań empirycznych, zrealizowanych na potrzeby rozwiązania powyższych problemów badawczych. Badania empiryczne przeprowadzono wśród celowo dobranej próby badawczej,obejmującej 115 małych i średnich przedsiębiorstw działających w Polsce. Strukturę ustalono według ich wielkości. Taki podział próby wynikał z przekonania, iż w małych i średnich przedsiębiorstwach będzie można rozpoznać wykorzystanie technologii informacyjno-komunikacyjnych w określonych obszarach zarządzania. W mikro przedsiębiorstwach, z racji ich specyfiki, są one stosunkowo rzadko spotykane. Badania empiryczne zrealizowano metodą wywiadu komputerowego (CAWI) z właścicielami bądź managementem badanych przedsiębiorstw. W bazie danych o przedsiębiorstwach, firma badawcza, która realizowała badania empiryczne na zlecenie Instytutu Zarządzania SGH, dysponuje dostępem elektronicznym do ponad 1,3 mln osób w wieku 25+. Do wszystkich z nich zostało skierowane zapytanie o wykorzystanie narzędzi ICT w działalności ich przedsiębiorstw. Odpowiedziało 115 respondentów. Szersze informacje na temat grupy respondentów zaprezentowano na końcu opracowania, w aneksie. Trzeba mieć świadomość, że wyniki uzyskane w trakcie badań mają zdecydowanie charakter sondażowy, nie mogą być przenoszone na całą populację małych i średnich przedsiębiorstw w Polsce. Charakteryzują jednak w pewien sposób problematykę wykorzystywania ICT w praktyce zarządzania małymi i średnimi przedsiębiorstwami. W trakcie realizacji badań postawiono wiele pytań badawczych. Odnoszą się one do wybranych zasobów przedsiębiorstwa oraz procesów zarządzania, syntetycznie prezentowano je w każdym rozdziale. Przyjęty cel, tezy i pytania badawcze postawione w trakcie powstawania niniejszego opracowania znalazły swe odzwierciedlenie w jej strukturze. Praca składa się sześciu rozdziałów. Pierwszy z nich, autorstwa A. Skowronek-Mielczarek, pt. Wykorzystanie technologii informacyjno-komunikacyjnych a procesy zarządzania małymi i średnimi przedsiębiorstwami, został poświęcony ogólnym zagadnieniom związanym z gospodarką cyfrową i jej związkom z procesami zarządzania małymi i średnimi przedsiębiorstwami. Omówiono rolę i znaczenie technologii informacyjno-komunikacyjnych w funkcjonowaniu małych i średnich przedsiębiorstw, w tym digitalizacji, cyfryzacji, automatyzacji, robotyzacji, wykorzystaniu Big Data. Celem rozdziału było dokonanie analizy i oceny wyników badań dotyczących wykorzystania w praktyce małych i średnich przedsiębiorstw wyodrębnionych technologii, co pośrednio umożliwiło dokonanie oceny poziomu ich intensywności cyfrowej. Na tym tle zaprezentowano korzyści oraz bariery związane z wykorzystywaniem ICT w procesach zarządzania tymi podmiotami. Celem rozdziału drugiego pt. Wykorzystanie technologii informacyjno-komunikacyjnych oraz cyberbezpieczeństwo małych i średnich przedsiębiorstw, autorstwa C. Sołek-Borowskiej, była analiza stanu świadomości cyberbezpieczeństwa wśród małych i średnich przedsiębiorstw. Niestety z badań wynika, iż cyberbezpieczeństwo jest trendem, nie zaś realnym wyzwaniem, które powinno sta