Opis
Książka poświęcona jest zjawisku kulturowemu określanemu jako „filmowy Śląsk”. Autorka dokonuje analizy i interpretacji filmów, których wspólnym motywem jest odzwierciedlony na ekranie krajobraz regionu w toku jego przemian: od industrialnego do postindustrialnego. Dzieła filmowe traktuje jako „zdarzenia geograficzno-kulturowe”, to znaczy formy twórczości (obrazy/teksty i praktyki artystyczne), które stanowią reprezentacje/konstrukcje miejsca. Zasadnicze tezy pracy skupiają się na twierdzeniach, że w uwidocznionym na ekranie miejscu z jednej strony krzyżują się różne sensy i dyskursy danej kultury, możliwe do odszyfrowania w toku analizy, z drugiej strony film jest współuczestnikiem procesów kulturowych, partycypuje w mediatyzowanej produkcji kultury i tożsamości. Kolejne rozdziały stanowią rozwinięcie tych tez w perspektywie relacji, jakie zachodzą pomiędzy Śląskiem, filmem, krajobrazem, tożsamością i pamięcią - indywidualną i zbiorową (narodową, lokalną). Słowem kluczem jest w tej pracy krajobraz – pojęcie, które wiąże wątki relacji pomiędzy tym co realne/mediowane, estetyczne i kulturowe, poglądowe/doświadczeniowe, etc. Krajobraz filmowy stanowi tu obraz kraju (miejsca), dostępny władzom widzenia obiekt określonej „widzialności”, a zarazem pretekst do rozważań antropologicznych nakierowanych na formy jakiegoś rodzaju uczestnictwa w ekranowej przestrzeni, jej współprzeżywania, roztrząsania. Spis treściSpis treści Wstęp | 7 Część I Śląsk – Film – Krajobraz Rozdział 1. Widzialności krajobrazu / 17 1.1. Krajobraz: od obrazu kraju do medium kultury / 17 1.2. Krajobraz jako obraz (widok i mapa) / 22 1.3. Krajobraz jako doświadczenie antropologiczne / 31 1.4. Film: krajobraz i przestrzeń / 37 1.5. Krajobraz filmowy jako krajobraz kulturowy / 44 1.6. Topografia filmowa / 51 Rozdział 2. Mediatyzowana produkcja przestrzeni i tożsamości / 62 2.1. Tradycja badań filmowych na Górnym Śląsku / 62 2.2. Małe kino śląskie? / 74 2.3. Kutzowisko / 84 2.4. Filmowanie „umiejscowione” / 93 2.5. Śląskie imaginarium / 102 2.6. Produkcja przestrzeni i tożsamości / 108 Część II Topografie Rozdział 3. Chorografie / 119 3.1. Chorografia, czyli opis / 119 3.2. Mapa Ziem Odzyskanych / 123 3.3. Krajobraz wesołej industrii / 128 3.4. Apokalipsa czasów przełomu / 135 3.5. Postindustrialna mapa Śląska / 140 Rozdział 4. Topofilie / 145 4.1. Topofilia – miłość do miejsca / 145 4.2. Mapa domu / 149 4.3. Geografie intymne / 159 4.4. Zlokalizowane mikrohistorie / 168 Rozdział 5. Penetracje / 179 5.1. Penetracja, czyli odkrywanie (surveing) / 179 5.2. Trwała i słaba ontologia krajobrazu / 185 5.3. Krajobraz zbudowany na węglu / 192 5.4. Śląsk-zdrój? / 203 5.5. Ruina industrialna jako moment liminalny / 216 Część III Krajobrazy i (dys)lokacje Rozdział 6. Ślady tożsamości / 225 6.1. Tożsamość/krajobraz, miejsce / 225 6.2. Mit etnicznej pełni / 230 6.3. Tożsamość pograniczna / 235 6.4. Tożsamość reliktowa / 240 6.5. Fantazmat utraty / 246 6.6. Perspektywa wykluczonych / 250 6.7. Mozaikowość tożsamości / 259 Rozdział 7. Krajobrazy pamięci / 268 7.1. Kategoria „krajobrazu pamięci” / 268 7.2. Horyzont „inności” / 277 7.3. Pamięć odzyskiwana / 288 7.4. Mnemotoposy (post)pamięci lokalnej / 298 Zakończenie / 309 Nota bibliograficzna / 313 Bibliografia / 315 Filmografia / 335 Indeks osobowy / 341 Indeks filmów / 351 Spis fotografii 355 Zusammenfassung 359