Opis
Przedmiotem niniejszej monografii jest wydawany w Katowicach tygodnik „Gość Niedzielny” z pierwszego okresu wydawniczego przypadającego na lata 1923-1939. Publikacja – w zamierzeniu o charakterze historycznym, teologicznym i prasoznawczym – ma uzupełnić badania zarówno nad tym śląskim tygodnikiem, jak i polską prasą katolicką okresu II Rzeczypospolitej w ogóle. W przeprowadzonych badaniach starano się odczytać i zinterpretować, w jaki sposób ówcześni redaktorzy definiowali najważniejsze problemy życia społecznego. Jak ukazywali miejsce i rolę Kościoła katolickiego w odradzającym się państwie polskim, uwzględniając specyficzny kontekst Górnego Śląska? Z jakimi wyzwaniami światopoglądowymi i społecznymi musieli się mierzyć? Jakie zajmowali wobec nich stanowisko i jak je uzasadniali? Szczególnie ciekawa wydaje się próba uchwycenia sposobu mierzenia się „Gościa Niedzielnego” z ówczesnymi nurtami światopoglądowymi, często sprzecznymi, a nawet wrogimi wobec wartości chrześcijańskich. Badania pozwoliły określić wskazywane przez „Gościa Niedzielnego” kryteria ładu społecznego, grożące mu niebezpieczeństwa, jak też sposoby ich przezwyciężenia. W pracy starano się pokazać, że zagadnienia dotyczące kształtu państwa, jego kondycji duchowo-moralnej oraz roli Kościoła katolickiego i religii w przestrzeni publicznej, były istotnym, o ile nie głównym motywem publicystyki „Gościa Niedzielnego”. Spis treściWstęp 7 Rozdział I. Kontekst społeczno-polityczny „Gościa Niedzielnego” (1923-1939) 17 1. Sytuacja II Rzeczypospolitej po odzyskaniu niepodległości 17 1.1. Wyzwania wewnętrzne i zagrożenia zewnętrzne 17 1.2. Powrót Górnego Śląska do Polski 28 1.3. Województwo śląskie w odrodzonym państwie. Nadzieje i rozczarowania 38 1.4. Znaczenie Górnego Śląska w II Rzeczypospolitej 46 2. Sytuacja Kościoła katolickiego w Polsce w okresie międzywojennym 49 2.1. Kształtowanie się relacji państwo–Kościół 49 2.2. Motywy prasy kościelnej w okresie międzywojennym w Polsce 55 3. „Gość Niedzielny” odpowiedzią na potrzeby lokalnego Kościoła 67 3.1. Geneza profilu religijno-społecznego 67 3.2. Założenia programowe i misja 72 3.3. Redakcja i strona edytorska pisma 84 Rozdział II. Wizja relacji państwo–Kościół kreowana w „Gościu Niedzielnym” (1923-1939) 102 1. Kościół katolicki sprzymierzeńcem czy zagrożeniem państwa? 104 2. Papiestwo rękojmią silnej i bezpiecznej Polski 114 3. „Nie” dla marginalizacji Kościoła w państwie 120 4. Odnowiony katolicyzm moralnym fundamentem państwa 138 5. Prawdziwe i fałszywe pojęcie demokracji 165 6. Pietyzm wobec ojczyzny i narodu 171 7. Współdziałanie Kościoła z państwem – kwestia Zaolzia 182 8. Troska o państwo w obliczu wojny 194 Rozdział III. Zagrożenia światopoglądowe i społeczne ukazywane na łamach „Gościa Niedzielnego” (1923-1939) 216 1. Katolicyzm w obronie racjonalizmu 217 2. Demaskowanie bolszewizmu 222 3. Krytyka bezdusznego kapitalizmu 242 4. Obrona przed ateizacją kultury 246 5. Bolszewizm i narodowy socjalizm – dwie wersje marksizmu 254 6. Masoneria – tajny wróg Kościoła i państwa 266 7. W trosce o kondycję moralną narodu 289 8. Katolicyzm zaangażowany warunkiem odnowy społeczeństwa 313 Rozdział IV. Troska o rodzinę i wychowanie młodego pokolenia na kartach „Gościa Niedzielnego” (1923-1939) 324 1. Moralna kondycja rodziny warunkiem silnego państwa 326 2. Symbioza rodziny i szkoły 342 3. Media – moralność – wychowanie 358 4. Wychowawcza rola katolickich stowarzyszeń młodzieżowych 368 Rozdział V. Zagadnienie mniejszości żydowskiej w Polsce w świetle wypowiedzi w „Gościu Niedzielnym”(1923-1939) 386 1. Pomiędzy antyjudaizmem a antysemityzmem 387 2. Motywy krytyki Żydów 396 3. Niesprawiedliwy antysemityzm czy usprawiedliwiona samoobrona? 415 Rozdział VI. Polskość Górnego Śląska i jego miejsce w II Rzeczypospolitej rozpatrywane na łamach „Gościa Niedzielnego” (1923-1939) 434 1. Diecezja katowicka na polskim Śląsku 435 2. Promocja i kultywowanie dziedzictwa 445 3. Umacnianie polskiego patriotyzmu 460 Zakończenie 477 Bibliografia 483 Spis elementów graficznych 519