Opis
Prezentowana książka jest pierwszą próbą całościowego ujęcia zagadnień związanych z problemem sonorystyki muzycznej, mającym kluczowe znaczenie dla poznania dziejów polskiej twórczości muzycznej w XX wieku, a także jej europejskich kontekstów. Objaśnia genezę, istotę, cechy i konsekwencje tego zjawiska z historyczno-estetycznego oraz teoretyczno-metodologicznego i analitycznego punktu widzenia. Pierwsza część zawiera rozważania terminologiczne oraz zarys dziejów kompozytorskiego zainteresowania brzmieniem od baroku do drugiej połowy XX wieku. W odniesieniu do sonorystyki podejmuje także problematykę tzw. polskiej szkoły kompozytorskiej lat 60. ubiegłego stulecia. W części drugiej przedstawione są współczesne teorie brzmienia dzieła muzycznego i metod jego analizy, ze szczególnym uwzględnieniem teorii sonologii muzycznej stworzonej przez Józefa M. Chomińskiego. Trzecia część rozprawy dotyczy autorskiej koncepcji analizy utworów sonorystycznych, zastosowanej do badania wybranych dzieł kompozytorów polskich (K. Pendereckiego, H.M. Góreckiego, W. Kilara, K. Serockiego, W. Szalonka, B. Schaeffera, W. Kotońskiego, A. Dobrowolskiego, T. Sikorskiego). Bazuje ona na wykorzystaniu trzech dopełniających się perspektyw wywiedzionych z trzech typów źródeł: partytury, nagrania i spektrogramu utworu. Publikacja adresowana jest przede wszystkim do profesjonalistów: muzykologów, teoretyków muzyki i studentów tych kierunków, ale z pewnością zwróci uwagę wszystkich zainteresowanych muzyką XX wieku. Spis treściWprowadzenie 9 I. Aspekty historyczno-estetyczne 13 Rozdział 1. Wokół pojęcia „sonorystyki muzycznej” 15 Rozdział 2. Emancypacja brzmienia w muzyce w perspektywie historycznej 27 2.1. Najwcześniejsze przejawy 27 2.2. Pierwsza połowa XX wieku 31 2.3. Druga połowa XX wieku 46 Rozdział 3. Historyczne i estetyczne przesłanki sonorystyki w twórczości kompozytorów polskich XX wieku 59 Rozdział 4. Sonorystyka a problem „polskiej szkoły kompozytorskiej” lat 60. XX wieku 77 II. Aspekty teoretyczno-metodologiczne 95 Rozdział 5. Teoria sonologii muzycznej Józefa Michała Chomińskiego 97 5.1. Geneza 97 5.2. Podstawy sonologii muzycznej 99 5.2.1. Problemy elementarne 104 5.2.2. Równorzędność materiału dźwiękowego 108 5.2.3. Wymiary czasu i szybkości 109 5.2.4. Stany gęstości i rozrzedzenia brzmienia 110 5.2.5. Modulacja sonorystyczna 118 5.2.6. Forma 121 5.3. Recepcja 132 Rozdział 6. Metody analizy sonorystycznego dzieła muzycznego 137 6.1. Koncepcje badania brzmienia dzieła muzycznego 137 6.2. W kręgu muzykologii empirycznej 144 6.3. Analiza akustyczna — wizualizacja sygnałów dźwiękowych 153 6.4. Analiza percepcyjna — psychoakustyka i psychologia percepcji 163 6.5. Model analizy muzyki sonorystycznej 169 III. Analizy utworów sonorystycznych 179 Uwagi wstępne 179 Rozdział 7. Utwory Krzysztofa Pendereckiego 181 7.1. Krzysztof Penderecki, Tren. Ofiarom Hiroszimy na 52 instrumenty smyczkowe (1960) 181 7.1.1. Materiał dźwiękowy 181 7.1.2. Regulacja czasu i szybkości 182 7.1.3. Stany gęstości i rozrzedzenia brzmienia 183 7.1.4. Forma 188 7.2. Krzysztof Penderecki, Quartetto per archi nr 1 (1960) 196 7.2.1. Materiał dźwiękowy 196 7.2.2. Regulacja czasu i szybkości 197 7.2.3. Stany gęstości i rozrzedzenia brzmienia 201 7.2.4. Forma 203 7.3. Krzysztof Penderecki, Polymorphia na 48 instrumentów smyczkowych (1961) 212 7.3.1. Materiał dźwiękowy 212 7.3.2. Regulacja czasu i szybkości 212 7.3.3. Stany gęstości i rozrzedzenia brzmienia 213 7.3.4. Forma 223 7.4. Krzysztof Penderecki, Kanon na orkiestrę smyczkową (52 instrumenty smyczkowe) i dwie taśmy (1962) 228 7.4.1. Materiał dźwiękowy 228 7.4.2. Regulacja czasu i szybkości 229 7.4.3. Stany gęstości i rozrzedzenia brzmienia 231 7.4.4. Modulacja sonorystyczna 232 7.4.5. Forma 232 Rozdział 8. Utwory Henryka Mikołaja Góreckiego 243 8.1. Henryk Mikołaj Górecki, Scontri op. 17 na orkiestrę (1960) 243 8.1.1. Materiał dźwiękowy 243 8.1.2. Regulacja czasu i szybkości 244 8.1.3. Stany gęstości i rozrzedzenia brzmienia 246 8.1.4. Forma 252 8.2. Henryk Mikołaj Górecki, Genesis, cz. I: Elementi per tre archi op. 19 nr 1 (1962) 269 8.2.1. Materiał dźwiękowy 269 8.2.2. Regulacja czasu i szybkości 270 8.2.3. Stany gęstości i rozrzedzenia brzmienia 276 8.2.4. Forma 281 8.3. Henryk Mikołaj Górecki, Genesis, cz. II: Canti strumentali per 15 esecutori op. 19 nr 2 (1962) 284 8.3.1. Materiał dźwiękowy 284 8.3.2. Regulacja czasu i szybkości 284 8.3.3. Stany gęstości i rozrzedzenia brzmienia 286 8.3.4. Forma 290 Rozdział 9. Utwory Wojciecha Kilara 299 9.1. Wojciech Kilar, Riff 62 na orkiestrę (1962) 299 9.1.1. Materiał dźwiękowy 299 9.1.2. Regulacja czasu i szybkości 300 9.1.3. Stany gęstości i rozrzedzenia brzmienia 301 9.1.4. Forma 305 9.2. Wojciech Kilar, G´en´erique na orkiestrę (1963) 313 9.2.1. Materiał dźwiękowy 313 9.2.2. Regulacja czasu i szybkości 314 9.2.3. Stany gęstości i rozrzedzenia brzmienia 316 9.2.4. Forma 318 9.3. Wojciech Kilar, Diphthongos na chór mieszany i orkiestrę (1963) 326 9.3.1. Materiał dźwi