Opis
Współczesne spojrzenie na procesy rozwoju terytorialnego coraz silniej eksponuje sprawność otoczenia instytucjonalnego dla prowadzenia działalności gospodarczej oraz organizowania życia społeczności miejskich i regionalnych. W perspektywie tej upatruje się podstaw procesów ekonomicznych zarówno w instytucjach formalnych (np. przejrzystość i efektywność prawa, sprawność działania przedsiębiorstw i organizacji sektora publicznego), jak i pozaformalnych (takich jak czynniki kulturowe, poziom zaufania społecznego, sposób zorganizowania społeczności i społeczeństw). Pozwala to dostrzec, że w warunkach rosnącej mobilności kapitału, ludności, towarów i informacji pewne czynniki odpowiedzialne za rozwój gospodarczy wciąż pozostają „zlokalizowane”, choć ich charakter bywa trudno uchwytny. Zjawisko terytorialnego zróżnicowania instytucjonalnych czynników rozwoju społeczno-gospodarczego skłania do sięgnięcia po dorobek intelektualny ekonomii instytucjonalnej, w której podejmowane są liczne próby wyjaśniania przyczyn tych rozbieżności. Celem publikacji jest wskazanie możliwości zastosowań ekonomii instytucjonalnej – jako dynamicznie rozwijającej się gałęzi nauk ekonomicznych – w analizowaniu procesów rozwoju terytorialnego, przede wszystkim w kontekście relacji między instytucjami, bliskości i obecnym rozumieniem pojęcia „przestrzeń”. Spis treściWstęp 8 Rozdział I. Przestrzeń w analizach ekonomicznych – ewolucja teorii i nurtów badawczych 14 1. Mechanizmy koncentracji działalności gospodarczej w świetle klasycznych teorii gospodarki przestrzennej 14 1.1. Modele renty gruntowej 15 1.2. Modele lokalizacji przedsiębiorstw 20 1.3. Modele kształtowania się hierarchii przestrzennej i układów osadniczych 22 2. Konwergencja a polaryzacja regionalna – siły kształtujące strukturę przestrzenną gospodarki 28 3. Korzyści aglomeracji i ich ewolucja 44 4. Terytorialny paradygmat rozwoju – współczesne podejście do analiz przestrzennych 60 Rozdział II. Ekonomia instytucjonalna – podstawowe pojęcia i geneza 70 1. Miejsce instytucjonalizmu w naukach ekonomicznych 70 2. Pojęcie i typy instytucji 82 3. Początki orientacji instytucjonalnej w naukach ekonomicznych – „stara” ekonomia instytucjonalna 89 Rozdział III. Współczesne nurty ekonomii instytucjonalnej 108 1. Nowa ekonomia instytucjonalna jako próba operacjonalizacji instytucji w ekonomii 108 1.1. Teoria praw własności 112 1.2. Teoria kosztów transakcyjnych i teoria agencji 121 1.3. Teoria wyboru publicznego 140 2. Koncepcje pokrewne i powiązane z ekonomią instytucjonalną 150 2.1. Francuska ekonomia konwencji 151 2.2. Ekonomia ewolucyjna 157 2.3. Zasobowa szkoła myślenia strategicznego 162 2.4. Ekonomika bliskości i koncepcja zakorzenienia (embeddedness) 166 Rozdział IV. Nurty ekonomii instytucjonalnej w procesach rozwoju terytorialnego – perspektywa badawcza 184 1. Instytucjonalizm w wyjaśnianiu procesów rozwoju terytorialnego – próby konceptualizacji 184 2. Możliwości zastosowań ekonomii instytucjonalnej w badaniach rozwoju terytorialnego 197 3. Ujęcie instytucjonalne w dotychczasowych badaniach nad rozwojem terytorialnym 220 Podsumowanie. Dylematy wokół instytucjonalnych analiz rozwoju terytorialnego 248 Bibliografia 254 Summary 276 Spis tabel, rysunków i wykresów 278 Od Redakcji 282