Opis
Prezentowana praca jest poświęcona preambule aktu normatywnego. Tematyka ta jest przedstawiona z perspektywy polskiej doktryny prawa, procesów stanowienia prawa oraz jego stosowania, w przedziale czasowym obejmującym lata 1989-2007. Celem przeprowadzonych badań nad preambułą traktowaną jako kategoria prawa jest jej analiza w aspekcie teoretycznoprawnym, dogmatycznoprawnym, socjologicznoprawnym i historycznoprawnym. Zakres przedmiotowy prezentowanej pracy obejmuje: 1) poglądy polskiej doktryny prawa na temat preambuły, ze szczególnym uwzględnieniem jej funkcji i charakteru normatywnego; 2) ragulacje krajowe i wspólnotowe odnoszące się do preambuły oraz jej rolę w wykładni prawa; 3) wpływ zmian społecznych i wprowadzenia zasady demokratycznego państwa prawnego na częstotliwość zamieszczania preambuł w aktach normatywnych i sposoby postępowania z preambułami nieprzystającymi do nowej rzeczywistości; 4) preambuły w polskiej tradycji konstytucyjnej i przebieg prac nad tworzeniem nowej ustawy zasadniczej w aspekcie dotyczącym preambuły oraz dochodzenie do kompromisu konstytucyjnego w zakresie treści poprzedzającej artykułowy tekst konstytucji; 5) charakterystykę preambuły zawartej w Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997 roku na tle rozwiązań przyjętych w konstytucjach państw europejskich; 6) poglądy na temat preambuł i ich ocena w wystąpieniach poselskich; 7) rolę preambuły w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego i sądów administracyjnych. Spis treściWstęp 11 Rozdział I. Preambuła w polskiej doktrynie prawa 23 1.1. Preambuła jako przedmiot badań – ustalenia terminologiczne, geneza i rozwój zjawiska 23 1.2. Rodzaje aktów normatywnych zawierających preambuły 31 1.3. Miejsce preambuły w akcie normatywnym i status języka preambuł 39 1.4. R odzaje preambuł 52 1.5. Funkcje preambuł 56 1.6. Spór o charakter normatywny preambuły 63 1.7. Podsumowanie rozdziału pierwszego 79 Rozdział II. Preambuła wobec multicentryczności polskiego prawa – regulacje krajowe i wspólnotowe oraz rola preambuły w wykładni prawa 81 2.1. Wprowadzenie do problematyki 81 2.2. Multicentryczność systemu prawa i jej konsekwencje 82 2.3. Preambuła w regulacjach techniki prawodawczej 84 2.3.1. Ewolucja polskich zasad techniki legislacyjnej w odniesieniu do preambuł 84 2.3.2 Preambuła w regulacjach prawa wspólnotowego 92 2.4. Rola preambuły w wykładni prawa 96 2.4.1. Wykładnia funkcjonalna w tradycji polskiego prawoznawstwa 96 2.4.2. Specyfika wykładni prawa wspólnotowego 103 2.4.3. Interpretacyjna funkcja preambuły w prawie krajowym 115 2.4.4. Znaczenie preambuły w wykładni prawa wspólnotowego 118 2.4.5. Symptomy nowego spojrzenia na wykładnię w polskiej teorii prawa i badaniach empirycznych 121 2.5. Wykładnia preambuły 140 2.6. Podsumowanie rozdziału drugiego 141 Rozdział III. Preambuła w polskim ustawodawstwie w obliczu zmian społecznych i zasady demokratycznego państwa prawnego 143 3.1. Charakter zmiany społecznej i jej wpływ na strukturę normatywną życia społecznego 143 3.2. Rola wprowadzenia zasady demokratycznego państwa prawnego w przeobrażeniach ustrojowych w Polsce 152 3.3. Polityka polskiego parlamentu w zakresie preambuł po zmianie demokratycznej 1989 roku 159 3.3.1. Przejawy nieufności prawodawcy w stosunku do preambuł 160 3.3.1.1. Uchwalanie nowych preambuł – rozmiary zjawiska 160 3.3.1.2. Inne sposoby wskazywania na cel regulacji 164 3.3.1.3. Odnośniki 166 3.3.1.4. Etapy podejmowania decyzji o poprzedzaniu ustaw preambułami i tryb postępowania z projektami ustaw 167 3.3.2. Sposoby postępowania z istniejącymi preambułami – przyczyny i zasięg dokonywania zmian 170 3.4. Charakterystyka preambuł z lat 1989–2007 177 3.4.1. Sposoby redagowania preambuł 177 3.4.2. Rodzaje uchwalanych preambuł z punktu widzenia ich treści 180 3.4.3. Semantyczna zawartość preambuł 183 3.5. Podsumowanie rozdziału trzeciego 193 Rozdział IV. Preambuła w polskiej tradycji konstytucyjnej i w pracach nad nową Konstytucją RP 195 4.1. Uwagi wprowadzające 195 4.2. Polska tradycja konstytucyjna w zakresie zamieszczania preambuł w ustawach zasadniczych 196 4.3. Preambuła w pracach nad Konstytucją i w jej projektach w latach 1989–1993 210 4.4. Spór o preambułę w projektach konstytucji w latach 1993–1997 219 4.5. Preambuła jako element kompromisu politycznego 236 4.5.1. Ewolucja idei kompromisu w sprawie nowej konstytucji i jej konsekwencje 236 4.5.2. Kontrowersje związane z treścią preambuły zgłaszane podczas debaty konstytucyjnej i dochodzenie do kompromisu 239 4.6. Podsumowanie rozdziału czwartego 250 Rozdział V. Preambuła Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 roku 251 5.1. Ogólna charakterystyka preambuły konstytucyjnej 251 5.1.1. Uwagi wprowadzające 251 5.1.2. Preambuła jako integralny element konstytucji i jej struktura formalna 252 5.1.3. Invocatio Dei 257 5.1.4. Określenie autorytetu ustrojodawczego 262 5.1.5. Rozliczenia z przeszłością 265 5.1.6. Państwo w preambule 269 5.1.7. Prawo w preambule 275 5.1.8. Status obywatela w preambule 2