Opis
Podręcznik prezentuje prawne ramy procesów gromadzenia i wydatkowania środków publicznych. Graficzne uporządkowanie informacji – odpowiednio w postaci tabel, wykresów i schematów – pozwala na zrozumiałe i komunikatywne przedstawienie konstrukcji modeli teoretycznych, poprawne odwzorowanie stanu rzeczywistego i wskazanie prawidłowych, wyznaczanych normami prawnymi reguł postępowania. Książka przedstawia m.in.: podstawowe pojęcia i zasady prawa finansów publicznych, zagadnienia środków publicznych, sektora finansów publicznych, budżetu, planowania wieloletniego i procedury budżetowej (w odniesieniu do państwa i do jednostek samorządu terytorialnego), regulacji kluczowych dla kontroli, nadzoru i sprawozdawczości, państwowego długu publicznego i zadłużenia jednostek samorządu terytorialnego, a także polubownych metod rozwiązywania sporów z udziałem jednostek sektora finansów publicznych. Zawarte w każdym rozdziale pytania kontrolne wskazują zaś na zakres niezbędnej wiedzy w danym obszarze. Zespół autorski, w którego skład wchodzą z jednej strony doświadczeni naukowcy i dydaktycy, a z drugiej – przedstawiciele odbiorców publikacji (studenci), zapewnia wielość perspektyw w analizie problemów dotyczących finansów publicznych i stanowi gwarancję wysokiej jakości podręcznika. Książka przeznaczona jest dla studentów prawa, administracji, ekonomii, zarządzania, finansów i europeistyki. Będzie też cennym źródłem wiedzy dla praktyków i pracowników naukowych oraz wszystkich zainteresowanych problematyką finansów publicznych. Spis treściWykaz skrótów 15 Przedmowa 19 Rozdział I Finanse publiczne oraz prawo finansów publicznych – podstawowe pojęcia i zasady 21 1. Finanse publiczne – kryteria wyodrębnienia oraz ich rola 21 1.1. Finanse publiczne jako kategoria (dziedzina) finansów 21 1.2. Rola finansów publicznych. Finanse publiczne a niepubliczne 23 1.3. Finanse publiczne w Konstytucji RP 29 2. Prawo finansów publicznych 32 2.1. Prawo finansów publicznych a prawo finansowe – perspektywa historyczna i współczesna 32 2.2. Prawo finansów publicznych sensu largo i sensu stricto 35 3. Podstawowe zasady publicznej gospodarki finansowej 36 3.1. Publiczna gospodarka finansowa 36 3.2. Zasada jawności i przejrzystości 36 3.3. Zasada planowości i jej konsekwencje 40 3.4. Zasady dotyczące należności 42 3.5. Zasady angażowania (rozdysponowania) środków publicznych 43 3.6. Zasada ponoszenia odpowiedzialności przez kierownika jednostki 47 3.7. Zasada zapewnienia odpowiedniego systemu zarządzania (tzw. kontroli zarządczej) 47 4. Zasady budżetowe 50 4.1. Zasady publicznej gospodarki finansowej a zasady budżetowe 50 4.2. Zasada roczności i jej konsekwencje 50 4.3. Zasada zupełności (powszechności) 53 4.4. Zasada jedności formalnej i materialnej 54 4.5. Zasada bilansowania (równowagi) 56 4.6. Zasada jawności (publikowania) 59 5. Pytania kontrolne 60 Rozdział II Środki publiczne i ich rozdysponowania 61 1. Istota środków publicznych 61 2. Klasyfikacja środków publicznych 62 2.1. Budżetowe środki publiczne 62 2.2. Pozabudżetowe środki publiczne 66 3. Rozdysponowania środków publicznych – wydatki i rozchody 67 3.1. Rozróżnienie pomiędzy wydatkami oraz rozchodami 67 3.2. Rodzaje wydatków publicznych 68 4. Dotacje oraz subwencje jako specyficzne kategorie dochodów oraz wydatków publicznych 70 4.1. Charakterystyka ogólna 70 4.2. Dotacje 71 4.3. Subwencje 75 5. Pytania kontrolne 77 Rozdział III Sektor Finansów Publicznych – istota, cele, zakres oraz formy organizacyjno-prawne 78 1. Istota i cele SFP 78 2. SFP i pojęcia pokrewne 80 3. Jednostki SFP 82 3.1. Pojęcie i status prawny jednostki SFP 82 3.2. Tworzenie jednostek SFP 84 3.3. Gospodarka finansowa jednostek SFP i metody jej prowadzenia 85 3.4. Katalog jednostek SFP – charakterystyka zbiorcza 87 3.5. SFP a system budżetowy i zjawisko debudżetyzacji 102 4. Szczegółowa analiza form organizacyjno-prawnych jednostek SFP 104 4.1. Jednostki budżetowe 104 4.2. Samorządowe zakłady budżetowe 107 4.3. Agencje wykonawcze 110 4.4. Instytucje gospodarki budżetowej 111 4.5. Państwowe fundusze celowe 113 4.6. Państwowe i samorządowe osoby prawne 115 4.7. Inne formy jednostek SFP 117 5. Pytania kontrolne 117 Rozdział IV Budżet państwa – zagadnienia podstawowe 119 1. Budżet państwa a ustawa budżetowa 119 2. Zasady budżetowe i ich realizacja w odniesieniu do budżetu państwa 122 3. Klasyfikacja budżetowa 125 4. Ustawa budżetowa 129 4.1. Charakter prawny ustawy budżetowej 129 4.2. Konstrukcja ustawy budżetowej 131 4.2.1. Uwagi wprowadzające 131 4.2.2. Część tekstowa 133 4.2.3. Inne niż budżet załączniki do ustawy budżetowej 137 5. Dochody budżetu państwa 141 6. Wydatki budżetu państwa 143 7. Deficyt budżetowy 147 8. Prowizorium budżetowe 148 9. Pytania kontrolne 148 Rozdział V Planowanie wieloletnie w państwie – Wieloletni Plan Finansowy Państwa 149 1. Cel planowania wieloletniego na poziomie państwa 149 2. Istota Wieloletniego Planu Finansowego Państwa 150 3. Elementy Wieloletniego Planu Finansowego Państwa 151 4.