Opis
Monografia stanowi próbę autorskiego podsumowania problemów antropogenicznego zagrożenia i ochrony wód podziemnych. Oparta jest na wynikach wieloletnich badań autora i jego współpracowników, prowadzonych początkowo w Instytucie Kształtowania Środowiska w Poznaniu, a następnie w Zakładzie Hydrogeologii i Ochrony Wód na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. W pierwszych rozdziałach podkreślono znaczenie przyrodnicze i gospodarcze wód podziemnych, a następnie omówiono ogniska zanieczyszczeń tych wód i ich oddziaływanie na środowisko gruntowo-wodne. Dużo uwagi poświęcono zagrożeniom związanym z trwałym oddziaływaniem składowisk odpadów. W rozdziale dotyczącym migracji zanieczyszczeń omówiono w szczególności problemy dotyczące związków azotu, które stanowią jedno z głównych zagrożeń jakości wód podziemnych. W części związanej z ochroną wód podziemnych przedstawiono problemy ochrony tych wód w odniesieniu do różnych działów gospodarki narodowej oraz krytyczną analizę stanu w zakresie ochrony ujęć, a także wykorzystania planów zagospodarowania przestrzennego i ocen oddziaływania na środowisko w ochronie wód podziemnych. W podsumowaniu zawarto propozycje różnych działań, które powinny być podjęte w zakresie poprawy ochrony wód podziemnych w Polsce. Praca adresowana jest do specjalistów zajmujących się ochroną środowiska. Może być również wykorzystana w celach dydaktycznych na wydziałach przyrodniczych wyższych uczelni. Spis treści1. Wstęp 13 2. Znaczenie wód podziemnych w środowisku przyrodniczym 17 3. Ogólna charakterystyka wód podziemnych w Polsce, ich walory użytkowe i znaczenie gospodarcze 27 3.1. Charakterystyka wód podziemnych 27 3.2. Walory użytkowe wód podziemnych 30 3.3. Pobór i zasoby wód podziemnych 34 4. Problematyka antropogenicznych zagrożeń i ochrony wód podziemnych – podstawowe pojęcia i definicje 39 5. Rys historyczny problematyki antropogenicznego zagrożenia i ochrony wód podziemnych 47 6. Jakość wód podziemnych uwarunkowana czynnikami naturalnymi oraz zmiany jakości w warunkach poboru wód 53 6.1. Zmienność naturalna 53 6.2. Zmiany jakości wód podziemnych w warunkach eksploatacji 58 7. Metody oceny antropogenicznego zanieczyszczenia wód podziemnych 65 8. Ogniska i przyczyny antropogenicznego zanieczyszczenia wód podziemnych w Polsce z uwzględnieniem podziału na różne sektory gospodarki i substancje powodujące anieczyszczenie 71 9. Antropogeniczne zanieczyszczenia wód podziemnych w świetle regionalnych badań hydrochemicznych 79 9.1. Badania hydrochemiczne na obszarze Pradoliny Warszawsko-Berlińskiej w rejonie Mosiny w latach 1941–1942 79 9.2. Badania hydrochemiczne wód piętra czwartorzędowego na terenie środkowej Wielkopolski 80 10. Odpady jako czynnik długotrwałego zagrożenia jakości wód podziemnych 89 10.1. Ogólna charakterystyka zagrożeń wód podziemnych związanych z odpadami 89 10.2. Przykłady dokumentujące trwałość oddziaływania odpadów 90 10.3. Charakterystyka odpadów z punktu widzenia zagrożeń wód podziemnych 92 10.4. Zagrożenia wód podziemnych związane z różnymi formami występowania odpadów w środowisku 94 10.5. Wysypiska i składowiska odpadów nieposiadające zabezpieczeń inżynierskich wód podziemnych 96 10.5.1. Składowiska odpadów komunalnych 96 10.5.2. Składowiska odpadów pochodzących z przemysłu, górnictwa i energetyki 99 10.5.3. Składowiska pozostałości środków ochrony roślin – mogilniki 101 10.5.4. Migracja zanieczyszczeń ze składowisk odpadów 104 10.5.5. Monitoring wód podziemnych przy składowiskach odpadów – ocena wg stanu na połowę lat 90. XX wieku 113 10.6. Składowiska odpadów jako obiekty inżynierskie 115 10.6.1. Ocena rozwiązań inżynierskich stosowanych w Polsce w latach 90. XX wieku i na początku XXI wieku 115 10.6.2. Krytyczna ocena aktualnych rozwiązań prawnych i stosowanej praktyki w zakresie ochrony wód podziemnych przy składowaniu odpadów 119 10.6.3. Podstawowe zasady realizacji monitoringu wód podziemnych przy składowaniu odpadów 126 11.Ogniska zanieczyszczeń wód podziemnych pochodzące z różnych działów gospodarki narodowej 133 11.1. Rolnictwo i hodowla 133 11.1.1.Ogólna charakterystyka ognisk zanieczyszczeń 133 11.1.2.Wpływ systemów melioracyjnych na jakość wód podziemnych 141 11.1.3.Oddziaływanie na wody podziemne rolniczego wykorzystania ścieków na przykładzie Wielkopolskiego Przedsiębiorstwa Przemysłu Ziemniaczanego w Luboniu 149 11.2. Ogniska zanieczyszczeń wód podziemnych pochodzące z przemysłu, energetyki i górnictwa 155 11.2.1. Ogólna charakterystyka ognisk zanieczyszczeń 155 11.2.2.Degradacja środowiska gruntowo-wodnego w rejonie Zakładów Chemicznych w Luboniu 162 11.2.3.Przeobrażenia warunków hydrogeologicznych w wyniku katastrofalnego zatopienia kopalni soli w Wapnie 168 11.3. Ogniska zanieczyszczeń wód podziemnych pochodzące z gospodarki komunalnej 174 11.4. Ogniska zanieczyszczeń wód podziemnych pochodzące z transportu i komunikacji 181 11.4.1. Ogólna charakterystyka ognisk zanieczyszczeń 181 11.4.2. Oddziaływanie tras komunikacyjnych na środowisko gru