Opis
W ostatnich dekadach w krajach Europy Środkowej i Wschodniej zachodzą istotne zmiany w ich gospodarkach narodowych oraz regionach. Zmienia się charakter i kierunek wymiany zagranicznej, ma miejsce konwergencja makroekonomiczna sfery realnej i finansowej do standardów europejskich, dokonuje się intensywny rozwój regionalny, poprawia konkurencyjność gospodarcza i mechanizmy regulacyjne. Procesy te zachodzą we wszystkich krajach Europy Środkowej i Wschodniej, jednak szczególnie dynamicznie w krajach zaliczanych do tzw. Grupy Wyszehradzkiej, obejmującej Polskę, Węgry, Czechy i Słowację. Wybranym aspektom rozwoju gospodarczego i konkurencyjności czterech wymienionych krajów oraz ich regionów jest poświęcona prezentowana książka. Zawarte w książce teksty są efektem konferencji naukowej pt. „Oblicza konkurencyjności państw i regionów Grupy Wyszehradzkiej” zorganizowanej przez Katedrę Ekonomiki Integracji Europejskiej Uniwersytetu Gdańskiego w dniach 17-18 maja 2012 w Sopocie, w ramach realizacji projektu badawczego nr 2898/B/HO3/2010/39 na temat „Analiza porównawcza zmian konkurencyjności nowych krajów członkowskich w procesie integracji z Unią Europejską (na przykładzie Polski, Węgier, Czech i Słowacji)” finansowanego przez Narodowe Centrum Nauki (dawniej Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego). Spis treściWstęp 9 CZĘŚĆ I. MAKROEKONOMICZNE PODSTAWY KONKURENCYJNOŚCI PAŃSTW GRUPY WYSZEHRADZKIEJ – POLSKI, WĘGIER, CZECH I SŁOWACJI 13 Rozdział 1. Sytuacja gospodarcza państw Grupy Wyszehradzkiej w procesie transformacji i integracji z Unią Europejską (Anna Zielińska-Głębocka) 15 Wprowadzenie 15 1.1. Przegląd koncepcji teoretycznych 17 1.2. Proces transformacji jako etap budowy podstaw gospodarki rynkowej – podobieństwa i różnice między poszczególnymi krajami 20 1.3. Sytuacja gospodarcza po 2000 r. 27 Wnioski 40 Rozdział 2. Perspektywy wzrostu i rozwoju państw Grupy Wyszehradzkiej (Tomasz Brodzicki) 43 Wprowadzenie 43 2.1. Uwarunkowania teoretyczne 43 2.2. Wyniki badań empirycznych nad determinantami wzrostu i rozwoju 59 2.3. Ocena potencjału rozwojowego państw Grupy Wyszehradzkiej 62 2.4. Konwergencja rozwojowa 66 2.5. Model teoretyczny i empiryczna identyfikacja determinant wzrostu 71 Podsumowanie i wnioski 81 CZĘŚĆ II KONKURENCYJNOŚĆ MIĘDZYNARODOWA PAŃSTW GRUPY WYSZEHRADZKIEJ 83 Rozdział 3. Potencjał konkurencyjny państw Grupy Wyszehradzkiej – zmiany strukturalne w wymianie handlowej (Tomasz Brodzicki) 85 Wprowadzenie 85 3.1. Uwarunkowania teoretyczne 86 3.2. Analiza empiryczna wymiany handlowej państw Grupy Wyszehradzkiej 91 3.2.1. Intensywność i struktura geograficzna wymiany państw Grupy 91 3.2.2. Upodabnianie się wymiany handlowej państw Grupy 93 3.2.3. Zróżnicowanie produktowe wymiany 94 3.2.4. Intensywność wymiany wewnątrzgałęziowej i jej dekompozycja 95 3.2.5. Ujawnione przewagi komparatywne 99 3.2.6. Zróżnicowanie jakości w wymianie wewnątrzgałęziowej 100 Podsumowanie 103 Rozdział 4. Wpływ wspólnej polityki handlowej i przystąpienia państw Grupy Wyszehradzkiej do UE na ich handel zagraniczny (Katarzyna Śledziewska) 117 Wprowadzenie 117 4.1. Wspólna polityka handlowa UE – krótki przegląd struktury powiązań 121 4.2. Wykorzystanie modeli grawitacji do badania procesów regionalizmu – przegląd literatury 125 4.3. Empiryczne badanie wpływu regionalizmu na wymianę handlową państw Grupy Wyszehradzkiej 127 Wnioski 132 Rozdział 5. Próba interpretacji konkurencyjności regionów Polski na płaszczyźnie eksportu – powiązania z regionami Czech, Węgier i Słowacji (Stanisław Umiński, Krystyna Gawlikowska-Hueckel) 135 Wprowadzenie 135 5.1. Regionalne spojrzenie na konkurencyjność eksportową 136 5.1.1. Przesłanki analizowania eksportu na poziomie regionalnym 137 5.1.2. Dylematy i problemy związane z analizą eksportu dla regionów 140 5.2. Ocena konkurencyjności eksportu w ujęciu regionalnym (analiza dla Polski) 141 5.3. Znaczenie odległości dla intensywności relacji z krajami Grupy Wyszehradzkiej 143 Podsumowanie 147 CZĘŚĆ III KONKURENCYJNOŚĆ ROZWOJOWA REGIONÓW GRUPY WYSZEHRADZKIEJ 149 Rozdział 6. Rozwój regionalny w warunkach transformacji gospodarczej. Wybrane aspekty konkurencyjności regionów Grupy Wyszehradzkiej (Anna Golejewska) 151 Wprowadzenie 151 6.1. Konkurencyjność regionalna i jej determinanty: aspekt teoretyczny 152 6.2. Konkurencyjność regionalna państw Grupy Wyszehradzkiej 164 6.2.1. Reakcje regionów Europy Środkowej i Wschodniej na proces transformacji 164 6.2.2. Wyniki analizy empirycznej 167 6.2.3. Innowacyjność a konkurencyjność. Wielowymiarowa analiza zróżnicowania regionalnego państw Grupy Wyszehradzkiej w latach 2001–2008 183 Podsumowanie 197 Rozdział 7. Przewagi skonstruowane w rozwoju regionów państw Grupy Wyszehradzkiej (Joanna Kuczewska) 199 Wprowadzenie 199 7.1. Koncepcja przewag skonstruowanych 200 7.1.1. Ewolucja przewag konkurencyjnych gospodarki 201 7.1.2. Koncepcja przewag skonstruowanych 204 7.1.3. Rodzaje wiedzy a konstruowanie przewag konkurencyjnych 213 7.2. Model przewag skonstruowanych – po