Opis
Konkordat polski z 28 lipca 1993 r. wciąż wzbudza skrajne oceny i emocje. Dla jednych jest symbolem oraz instrumentem konfesjonalizacji współczesnej Polski. Jego wypowiedzenie to zasadniczy element redefinicji stosunków państwo – Kościół. Dla innych Konkordat stanowi gwarancję wolności religijnej, jest opoką swobód Kościoła katolickiego i jego wiernych – należną katolickiej większości społeczeństwa. Stosunek do Konkordatu odzwierciedla polaryzację światopoglądową społeczeństwa polskiego wyraźnie widoczną w ostatnich latach. Celem pracy jest refleksja nad polskim Konkordatem podpisanym w 1993 r., a ratyfikowanym w 1998 r., dokonana „bez gniewu i zapalczywości”, lecz zarazem ze zdrowym krytycyzmem, bez szkodliwej apologetyki. Publikacja obala wiele mitów i stereotypów w badanej dziedzinie. Podkreśla blaski i cienie traktatu, naświetla niektóre tajemnice z nim związane. Konkordat wpływa bowiem na życie milionów ludzi w naszym kraju i będzie się tak działo prawdopodobnie jeszcze przez długie lata. Prezentowana książka jest zbiorem 11 rozpraw dotyczących historii Konkordatu i okoliczności, które doprowadziły do jego zawarcia. W pracy omówiono zwłaszcza najważniejszą zasadę – autonomii i niezależności Kościoła i państwa, a także kwestię wpływu traktatu na poszczególne aspekty stosunków wyznaniowych, w tym finansowo-majątkowe. Przedstawiono również problematykę społecznego odbioru Kościoła jako instytucji po 1989 r. Do rozpraw dołączony jest aneks zawierający materiały ukazujące proces wdrażania w życie traktatu z 1993 r. podczas prac Komisji Konkordatowych Kościelnej i Rządowej. Niektóre z nich są unikatowe. Publikację przygotowali specjaliści z zakresu prawa wyznaniowego, politologii, prawa kanonicznego, socjologii. Reprezentują oni różne środowiska naukowe i opcje światopoglądowe – są wśród nich osoby świeckie, ale także duchowni różnych wyznań. Gwarantuje to pluralistyczne podejście i naukową bezstronność. Znajdują się wśród nich osoby zaangażowane w proces formułowania treści Konkordatu z 1993 r. oraz jego ratyfikację – świadkowie historii. Spis treściWprowadzenie | str. 15 CZĘŚĆ I 25 LAT POLSKIEGO KONKORDATU – GENEZA, LITERA, WYKŁADNIA I PRAKTYKA KONKORDATU DANUTA WANIEK Uwarunkowania prawno -polityczne i międzynarodowe wygaśnięcia konkordatu z 1925 r. (próba odkłamania tezy o „bezprawnym i jednostronnym” zerwaniu konkordatu przez „komunistyczny rząd” we wrześniu 1945 r.) | str. 23 PAWEŁ BORECKI Idea umowy państwa ze Stolicą Apostolską w okresie Polski Ludowej | str. 41 MAŁGORZATA WINIARCZYK -KOSSAKOWSKA Konkordat z 1993 r. Długa droga od rozmów z władzami PRL do ratyfikacji w 1998 r. | str. 52 CZESŁAW JANIK Zasada niezależności i autonomii Państwa i Kościoła w swoim zakresie naczelną zasadą konkordatu | str. 72 MAREK STRZAŁA Deklaracja Rządu Rzeczypospolitej Polskiej z 15 kwietnia 1997 r. w sprawie konkordatu ze Stolicą Apostolską i jej znaczenie | str. 86 PRZEMYSŁAW POTOCKI Kościół katolicki w Polsce po 1989 r. w kontekście badań opinii publicznej (wybrane aspekty) | str. 97 ANNA TUNIA Małżeństwo konkordatowe – litera i praktyka prawna | str. 113 TADEUSZ J. ZIELIŃSKI Konkordat polski z 1993 r. a religia w systemie oświaty publicznej | str. 126 DARIUSZ WALENCIK Konkordat a sfera finansowo-majątkowa Kościoła katolickiego w Polsce | str. 136 WOJCIECH GÓRALSKI Konkordat między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską wyrazem poszanowania zasady oddzielenia Państwa i Kościoła | str. 153 GRZEGORZ GIEMZA Praktyka stosowania konkordatu – spojrzenie z perspektywy ekumenicznej | str. 166 Zaproszenie na Konferencję | str. 174 CZĘŚĆ II KOMISJE KONKORDATOWE – RZĄDOWA I KOŚCIELNA – W DOKUMENTACH 1. 1998 r., 9 maja, Warszawa. List Nuncjusza arcybiskupa Józefa Kowalczyka do Jerzego Buzka, Prezesa Rady Ministrów | str. 179 2. 1998 r., 9 maja, Warszawa. List Nuncjusza arcybiskupa Józefa Kowalczyka do Bronisława Geremka, Ministra Spraw Zagranicznych | str. 180 3. 1998 r., 11 maja, Warszawa. Komunikat Nuncjatury Apostolskiej | str. 181 4. 1998 r., 12 maja, Warszawa. List Gabriela Beszłeja, Dyrektora Sekretariatu Prezesa Rady Ministrów, do Janusza Tomaszewskiego, Wiceprezesa Rady Ministrów, Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji | str. 182 5. 1998 r., 15 maja, Warszawa. List Bronisława Geremka, Ministra Spraw Zagranicznych, do Jerzego Buzka, Prezesa Rady Ministrów | str. 183 6. Bez Daty, Warszawa. Materiał dotyczący zakresu prac Rządowej i Kościelnej Komisji Konkordatowej | str. 184 7. 1999 r., 27 lutego, Kraków. Rejestr problemów dotyczących szkolnictwa oraz proponowany sposób ich uregulowania w prawodawstwie pokonkordatowym | str. 188 8. 1999 r., 2 marca, Warszawa. Notatka z posiedzenia Rządowej i Kościelnej Komisji Konkordatowej | str. 192 9. 1999 r., 6 kwietnia, Warszawa. List Andrzeja Czohary, Dyrektora Departamentu Wyznań MSWiA, do biskupa Piotra Libery, Sekretarza Generalnego Konferencji Episkopatu Polski | str. 196 10. 1999 r., 29 lipca, Warszawa. Obwieszczenie Ministra Spraw Zagranicznych o wykonaniu Konkordat