Opis
Znakomite wprowadzenie do nauki o ewolucji, ukazujące powiązania między biologią, fizyką, chemią i geologią a humanistyką. Autor przedstawia ewolucję jako proces fizyczny zachodzący w geologicznym wymiarze czasu, omawia działanie darwinowskiego mechanizmu doboru naturalnego m.in. w immunologii, neurobiologii, socjologii, a także w historii pewnych aspektów kultury i instytucji politycznych. Wskazuje rezultaty, jakie daje proces selekcji najbardziej udanych rozwiązań w najróżniejszych dziedzinach życia biologicznego i społecznego. Porusza m.in. takie zagadnienia, jak: dwuznaczność terminu „teoria ewolucji” i falsyfikowalność hipotez ewolucyjnych, ewolucja a termodynamika i złudzenie redukcjonizmu, filogenetyka a kladystyka i drzewo rodowe organizmów, ewolucyjna biologia rozwoju i geny homeotyczne, kumulatywność ewolucji społecznej i ewolucji kulturowej. Doskonały podręcznik dla studentów, uczniów i nauczycieli, a zarazem porywająca lektura dla miłośników literatury popularnonaukowej. An instructive introduction to the theory of evolution and its applications in biology, physics, chemistry, geology and humanities. The author shows that evolution is a physical process, occurring in geological time dimension, describes how the Darwin’s theory of natural selection works in immunology, neurobiology, sociology as well as in certain aspects of culture and political institutions. He also shows the effects achieved through the action of selection in different areas of biological and social life. He discusses such problems as: the ambiguity of the term “theory of evolution”, the falsifiability of evolutionary hypotheses, connection between evolution and thermodynamics, the concept of reductionism, methodological background of phylogenetics, cladistics, evolutionary developmental biology and homeotic genes, as well as the cumulative nature of social and cultural evolution. Spis treściWprowadzenie 9 Rozdział 1 11 Rozpoznanie zjawiska wiedza przednaukowa • założenia metody naukowej • życie to fizyka i chemia • miejsce człowieka w przyrodzie • plenitudo & scala naturae uzasadnieniem niezmienności • problem z wymarłymi gatunkami • metoda biostratygrafii • nieciągłość zapisu geologicznego • dowody ewolucji: populacje kopalne • technika gęstego opróbkowania • ewolucja dziennych zmian ontogenezy • nieprzewidywalność procesów historycznych • biologia historyczna a iluzja redukcjonizmu Rozdział 2 23 Natura transmutacji niedoskonałość zapisu geologicznego • nieciągłości ekologiczne • pozaziemskie interwencje w bieg ewolucji • pokusa katastrofizmu • Mother of All Extinctions odporna na fakty • bazalty syberyjskie • marksizm a nieciągłość ewolucji • interpretacja zapisu kopalnego • dowody ciągłości ewolucji • niekalibrowane i kalibrowane drzewo rodowe • kalibracja ewolucji ontogenezy • poszukiwanie mechanizmu ewolucji • dobór najlepszych spośród rozmaitych • „nędza historycyzmu” Rozdział 3 41 Naukowy status ewolucji właściwości warunkujące proces ewolucji • zmienność populacyjna • dowody na ziarnistą naturę nośników dziedziczności • gen jednostką rekombinacji • dwuznaczność terminu „teoria ewolucji” • proces ewolucji a termodynamika • specjacja przejawem wzrostu entropii? • miary uporządkowania systemu • przewidywalność ewolucji • fitness a testowalność • redukcjonizm złudzeniem a biologia nauką historyczną • falsyfikowalność hipotez przodek–potomek • granica biologii predyktywnej z historyczną Rozdział 4 55 Uniwersalność koncepcji ewolucji uniwersalność atrybutem teorii fizykochemicznej • wnioskowanie indukcyjne w biologii • klasyczna kladystyka • czas ewolucji a uniformitarianizm • zasięg czasowy stosowalności praw biologii: biologia rozwoju, teoria komórkowa, teoria płci, genetyka, enzymologia, teoria Darwina • pozaewolucyjne zastosowania teorii Darwina • darwinowska ewolucja technik architektonicznych a pozory czystej estetyki, „specjacja allopatryczna” na gruncie kultury • kulturowa selekcja idei (zamiast osobników) • warunki postępu, jego nieuchronność i bezwładność Rozdział 5 71 Przepływ informacji genetycznej centralny dogmat biologii molekularnej a odwrotna transkryptaza • pochodzenie wirusów • dziedziczenie pozajądrowe • chloroplasty powstały tylko raz • tajemnica pochodzenia mitochondriów • dziedziczenie pozachromosomowe • niezbędne rozszerzenia teorii ewolucji • krzak rodowy zamiast drzewa? • teoria płci i gatunku • metody wnioskowania filogenetyki • analiza kladystyczna cech morfologicznych • testowalność kladogramów • niebiologiczne koncepcje gatunku • taksonomia linneuszowska a kladystyczna Rozdział 6 87 Tempo ewolucji selekcja eksperymentalna • ewolucja biologiczna a molekularna • skutki zmian nacisku selekcyjnego i uwolnienia od selekcji • szybka specjacja roślin i ryb • miary tempa ewolucji • nieoczekiwanie niskie tempo ewolucji w czasie geologicznym • metoda stratofenetyki • ewolucja nie potrzebuje płci • podobne tempo ewolucji różnych organizmów • niekonieczna specjacja • arbitralność chronospecies • zasięgi ga