Opis
Książka jest pierwszą publikacją na temat architektury i wyposażenia ponad 350 kościołów protestanckich wzniesionych na terenie dawnego zaboru pruskiego oraz roli mecenatu państwa w dziedzinie architektury na tym terenie. Jest to nie tylko szkic historii reformacji XIX wieku i teorii budownictwa ewangelickiego na tym obszarze, ale przede wszystkim dzieje wielu inwestycji kościelnych, w większości przypadków odtworzone po raz pierwszy. Autor rekonstruuje procesy inwestycyjne, identyfikuje architektów, rzeźbiarzy, malarzy i witrażowników biorących udział w budowie setek kościołów i kaplic. Przedstawia też historię wielu nieistniejących już ołtarzy, ambon, chrzcielnic, dzwonów, organów i złotnictwa kościelnego (ujawnia m.in. inspiracje sztuką bizantyjską czy twórczością Albrechta Dürera). Monografię kończy temat związków pomiędzy państwem pruskim a Kościołem unijnym, który stał się silnym narzędziem cesarskiego wpływu politycznego na społeczeństwo Niemiec. Poznajemy proces budowania Ewangelickiej Rzeszy Narodu Niemieckiego przez cesarza Wilhelma II, skupiającego w swym ręku władzę polityczną i religijną. Spis treściWPROWADZENIE / 7 1. DZIEJE KOŚCIOŁA EWANGELICKO-UNIJNEGO W PRUSACH ZACHODNICH 1772–1920 / 21 1.1. Zjednoczenie Prus Zachodnich i Wschodnich oraz scalenie dwóch odrębnych struktur Ewangelickiego Kościoła Unijnego / 31 1.2. Prowincja Prusy Zachodnie odzyskuje niezależność / 41 2. PODSTAWY TEORETYCZNE EWANGELICKIEGO BUDOWNICTWA KOŚCIELNEGO W PRUSACH ZACHODNICH / 49 3. BUDOWNICTWO KOŚCIELNE W DIECEZJI GDAŃSKIEJ I KWIDZYŃSKIEJ W XIX I NA POCZĄTKU XX WIEKU / 77 3.1. Adaptacje zamków i kościołów poklasztornych na świątynie ewangelickie / 77 3.2. Projekty K. F. Schinkla, F. A. Stulera i A. Sollera w Prusach Zachodnich / 84 3.3. Stylistyka budowli kościelnych / 106 3.4. Typologia świątyń ewangelickich w Prusach Zachodnich na przykładzie wybranych realizacji / 120 3.5. Finansowanie budowy / 165 3.6. Architekci / 183 4. WYPOSAŻENIE WNĘTRZ KOŚCIOŁOW EWANGELICKICH W PRUSACH ZACHODNICH / 193 4.1. Ołtarze / 202 4.2. Ambony / 213 4.3. Chrzcielnice / 215 4.4. Organy / 217 4.5. Obrazy tablicowe i sztalugowe / 229 4.6. Polichromie, witraże, mozaiki / 232 4.6.1. Polichromie / 232 4.6.2. Witraże / 237 4.6.3. Mozaiki / 241 4.7. Naczynia liturgiczne i aparaty ołtarzowe / 243 4.8. Dzwony i pozostałe wyposażenie / 248 5. BUDOWNICTWO EWANGELICKIE PRZEŁOMU XIX I XX WIEKU POD PATRONATEM PARY CESARSKIEJ / 261 5.1. Powstanie i działalność Evangelischer Kirchenbauverein / 262 5.2. Architektura stołecznego Berlina / 269 5.2.1. Budownictwo kościelne Berlina w latach 1800–1861 / 269 5.2.2. Budownictwo kościelne Berlina w latach 1861–1918 / 271 5.3. Berlińscy architekci i ich realizacje w Prusach Zachodnich / 273 5.4. Kościoły garnizonowe w Prusach / 293 6. ARCHITEKTURA EWANGELICKA Prus Zachodnich przykładem związku tronu z ołtarzem / 297 PODSUMOWANIE / 321 ILUSTRACJE / 325 ANEKS. PIECZĘCIE PARAFII TERENOW PRUS ZACHODNICH / 409 BIBLIOGRAFIA / 421 SPIS ILUSTRACJI / 437 ŹRODŁA ILUSTRACJI / 441 SUMMARY / 443 INDEKS OSOBOWY / 447 INDEKS GEOGRAFICZNY / 465