Opis
Mikrobiologia jest nauką o drobnoustrojach (mikroorganizmach). Zajmuje się cechami morfologicznymi, właściwościami biochemicznymi, rolą w środowisku naturalnym, właściwościami chorobotwórczymi, jak również zastosowaniem drobnoustrojów w przemyśle. Podstawowy schemat badania drobnoustrojów obejmuje: wstępną obserwację makroskopową i mikroskopową, wyosobnienie interesującego nas ustroju w postaci czystej hodowli, określenie jego cech morfologicznych, typu wzrostu na podłożach stałych i płynnych, zbadanie jego właściwości biochemicznych i fizjologicznych oraz ustalenie ewentualnej roli wyizolowanego mikroorganizmu w środowisku naturalnym, w przebiegu choroby lub możliwości wykorzystania w procesie przemysłowym. Zwalczanie drobnoustrojów jest także jedną z dziedzin mikrobiologii ogólnej we wszystkich przypadkach, w których obecność niektórych z nich jest wręcz szkodliwa. Istnieje też możliwość zakażenia mikrobiologicznego, dlatego pracownicy laboratoriów mają najwyższe kwalifikacje zawodowe i duże doświadczenie, wykonują swoją pracę posługując się wyłącznie sprzętem zmechanizowanym i korzystają z pełnego zabezpieczenia osobistego. Książka zawiera przegląd zagadnień mikrobiologii ogólnej, łączących się tematycznie z problematyką ćwiczeń odbywanych przez studentów specjalności: mikrobiologicznej, biochemicznej i biofizycznej, fizjologicznej oraz biologii środowiskowej. W związku z niepełnym opracowaniem niektórych tematów, podana została literatura pomocnicza i uzupełniająca. Spis treściCZĘŚĆ I - TEORETYCZNA Od autorów 9 Wykaz skrótów 10 1. Wprowadzenie 11 1.1. Prokaryota i Eukaryota – cechy wspólne i różnice 14 2. Laboratorium mikrobiologiczne – organizacja, wyposażenie, zaplecze 16 3. Podłoża mikrobiologiczne 18 4. Sterylizacja (wyjaławianie) 23 4.1. Metody fizyczne 23 4.1.1. Sterylizacja cieplna – sucha 23 4.1.1.1. Wyjaławianie przez wyżarzanie 23 4.1.1.2. Wyjaławianie przez opalanie 24 4.1.1.3. Wyjaławianie gorącym suchym powietrzem 24 4.1.2. Sterylizacja cieplna – mokra (parą wodną) 24 4.1.2.1. Dekoktacja – wyjaławianie przez gotowanie 24 4.1.2.2. Pasteryzacja 25 4.1.2.3. Tyndalizacja – sterylizacja w aparacie Kocha 26 4.1.2.4. Wyjaławianie za pomocą pary wodnej pod zwiększonym ciśnieniem 26 4.1.3. Sterylizacja przez sączenie (filtrowanie) 29 4.1.4. Sterylizacja za pomocą promieniowania elektromagnetycznego 30 4.1.4.1. Wyjaławianie za pomocą promieniowania ultrafioletowego (UV) 30 4.1.4.2. Sterylizacja radiacyjna 31 4.2. Sterylizacja gazowa (metoda chemiczna) 32 4.3. Kontrola sterylizacji 33 5. Dezynfekcja 34 5.1. Chemiczne środki dezynfekcyjne 35 5.1.1. Kwasy i zasady 36 5.1.2. Środki utleniające 37 5.1.3. Alkohole 37 5.1.4. Aldehydy 38 5.1.5. Związki fenolu i ich pochodne 38 5.1.6. Związki powierzchniowo czynne 38 5.1.7. Jodofory 39 5.1.8. Chloroheksydyna 39 5.1.9. Sole metali ciężkich 39 5.2. Metody badania środków dezynfekcyjnych 40 5.3. Kontrola skażenia powierzchni drobnoustrojami 41 5.4. Metody kontroli skażenia bakteryjnego powietrza 42 6. Mikroskopia 44 6.1. Mikroskop świetlny prosty – lupa 44 6.2. Mikroskop świetlny złożony 45 6.2.1. Budowa mikroskopu świetlnego 48 6.3. Mikroskop z ciemnym polem widzenia 49 6.4. Mikroskop kontrastowo-fazowy 51 6.5. Mikroskop ultrafioletowy 51 6.6. Mikroskop fluorescencyjny (luminescencyjny) 52 6.7. Mikroskop polaryzacyjno-interferencyjny 52 6.8. Mikroskop elektronowy – transmisyjny 52 6.9. Mikroskop skaningowy 54 7. Barwienie drobnoustrojów 55 7.1. Barwniki stosowane w barwieniu drobnoustrojów 56 7.2. Przygotowanie preparatów 56 7.3. Barwienie metodą Grama 57 7.4. Barwienie metodą Ziehl-Neelsena (kwasooporność bakterii) 58 7.5. Barwienie Neissera 59 8. Hodowla drobnoustrojów 60 8.1. Metody otrzymywania czystych kultur 60 8.1.1. Metody bezpośrednie 60 8.1.2. Metody pośrednie 61 8.1.2.1. Metoda posiewu redukcyjnego płytek agarowych 61 8.1.2.2. Metoda posiewu powierzchniowego (płytki „mazane”) 62 8.1.2.3. Metoda posiewu wgłębnego (płytki „lane”) 62 8.1.2.4. Metoda seryjnych rozcieńczeń 64 8.1.2.5. Metoda replik (płytek odciskowych – Lederberga) 64 8.2. Gatunek, klon i szczep w mikrobiologii 64 8.3. Typy hodowli drobnoustrojów 65 8.4. Hodowle tlenowców i beztlenowców 69 8.4.1. Metody hodowli tlenowców 69 8.4.1.1. Hodowle powierzchniowe 69 8.4.1.2. Hodowla wgłębna 70 8.4.2. Hodowla beztlenowców 70 8.4.2.1. Metody fizyczne 70 8.4.2.2. Metody chemiczne 72 8.4.2.3. Metoda biologiczna 72 9. Zasady diagnostyki mikrobiologicznej 73 9.1. Morfologia mikroskopowa 75 9.2. Morfologia kolonii 75 9.3. Wzrost na skosie agarowym 76 9.4. Typy wzrostu na podłożu płynnym 76 10. Drożdże i grzyby strzępkowe 78 10.1. Drożdże 78 10.1.1. Brzeczka 80 10.1.2. Budowa komórki drożdżowej 81 10.1.3. Rozmnażanie się drożdży 83 10.1.4. Metabolizm drożdży i ich zastosowanie praktyczne 85 10.2. Grzyby strzępkowe 86 11. Morfologia mikroskopowa i cytologia bakterii 89 11.1. Morfologia mikroskopowa bakterii 89 11.2. Cytologia bakterii 92 11.2.1. Ściana komórkowa bakterii 94 11.2.1.1. Peptydoglikan 94 11.2