Opis
Gerokinezjologia. Nauka i praktyka aktywności fizycznej w wieku starszym została oparta na bogatym doświadczeniu praktycznym Autora i wszechstronnej analizie najnowszego światowego piśmiennictwa. Podjęto tu kwestie interdyscyplinarne, m.in. o charakterze epidemiologicznym, fizjologicznym, gerontologicznym, edukacji zdrowotnej, żywienia, teorii aktywności fizycznej, psychologicznym czy socjologicznym, koncentrując się na zagadnieniach, które mogą służyć bezpośrednio praktyce. W przejrzysty i uporządkowany sposób przedstawiono rozmaite testy sprawności. Szeroko potraktowano kwestię tworzenia programów ćwiczeń dla osób starszych, podając konkretne przykłady ćwiczeń oporowych, gibkościowych czy równoważnych, ilustrowane bogatym materiałem fotograficznym. Nie pominięto również związków między aktywnością fizyczną a wybranymi uwarunkowaniami zdrowotnymi w okresie starzenia się. Publikacja jest odpowiedź na potrzebę systematycznego kształcenia niezbędnych kadr instruktorów aktywności fizycznej osób starszych. Może stanowić literaturę uzupełniającą dla studentów fizjoterapii, wychowania fizycznego, pielęgniarstwa, zdrowia publicznego czy turystyki i rekreacji. Będzie również źródłem praktycznych wskazówek dla wszystkich zainteresowanych realizacją programów aktywności fizycznej w wieku starszym, a w szczególności instruktorów, fizjoterapeutów i specjalistów w zakresie rekreacji, lekarzy (w tym geriatrów), gerontologów oraz osób odpowiedzialnych za przygotowanie i wdrażanie stosownych koncepcji, strategii i programów aktywizacji ludzi starszych. Spis treściWstęp IX 1. PROCESY STARZENIA SIĘ I POTRZEBA ROZWIJANIA GEROKINEZJOLOGII 1 1.1. Starzenie się ludności – ocena zjawiska i konsekwencje 1 1.2. Prognozowanie pomyślnego starzenia się 5 1.3. Dziedziczność a starzenie się 8 1.4. Wskazania do podejmowania aktywności fizycznej przez osoby starsze 10 1.5. Gerokinezjologia – obszar badań naukowych i wyzwania 14 2. PROMOCJA ORAZ SPOŁECZNE I ORGANIZACYJNE ASPEKTY AKTYWNOŚCI FIZYCZNEJ OSÓB STARSZYCH 19 2.1. Rola promocji i wspierania aktywności fizycznej 19 2.2. Reguły postępowania w kształtowaniu postaw prosomatycznych i prozdrowotnych 24 2.3. Społeczne i organizacyjne aspekty w programie aktywności fizycznej 30 2.3.1. Działania wspierające aktywność fizyczną na poziomie Unii Europejskiej 30 2.3.2. Dyskryminacja ze względu na wiek oraz bariery uczestnictwa w aktywności fizycznej 31 2.3.3. Organizacyjne i instytucjonalne aspekty rozwoju aktywności fizycznej osób starszych 33 2.4. W trosce o zintegrowane programy aktywności fizycznej starszych osób 37 3. PODSTAWY TWORZENIA PROGRAMÓW ĆWICZEŃ DLA OSÓB STARSZYCH 40 3.1. Wielostronne znaczenie aktywności fizycznej dla osób w starszym wieku 40 3.2. Odrębność celów oraz indywidualne fizyczne i fizjologiczne progi sprawności 43 3.3. Specyficzne potrzeby i zasady stosowania ćwiczeń 45 3.4 Zalecenia dotyczące doboru form aktywności fizycznej i jej intensywności 47 3.5. Wstępna ocena stanu zdrowia i kondycji fizycznej oraz kwalifikacja do programu 56 3.6. Podstawowe wskazania żywieniowe 62 4. POSTĘPOWANIE DIAGNOSTYCZNO-EWALUACYJNE W ZAKRESIE SPRAWNOŚCI FIZYCZNEJ I FUNKCJONALNEJ ORAZ AKTYWNOŚCI FIZYCZNEJ 68 4.1. Diagnoza i ewaluacja w programie aktywności fizycznej osób starszych 68 4.2. Koncepcja health-related fitness (H-RF) jako teoretyczna podstawa programu aktywności fizycznej osób w starszym wieku 72 4.3. Znaczenie poszczególnych komponentów w ramach koncepcji H-RF 75 4.4. Pojęcie i koncepcja struktury sprawności funkcjonalnej 79 4.5. Pomiary i testy sprawności fizycznej oraz sprawności funkcjonalnej w aktywności fizycznej osób starszych 83 4.5.1. Pytania i w diagnozowaniu oraz ewaluacji sprawności fizycznej i funkcjonalnej 83 4.5.2. Test sprawności ukierunkowanej na zdrowie „Eurofit dla dorosłych” 86 4.5.3. Test sprawności funkcjonalnej osób starszych (Senior Fitness Test) 86 4.5.3.1. Opis i przebieg testu 88 4.5.3.2. Poszczególne elementy testu (wg [110]) 89 4.5.4. Testy oceny podstawowych i instrumentalnych czynności życia codziennego 90 4.6. Definicja aktywności fizycznej i metody jej oceny 92 4.6.1. Metody pomiaru oparte na obserwacji i kwestionariuszach 94 4.6.2. Mechaniczne i elektroniczne mierniki ruchu 96 4.6.3. Metody oparte na pomiarze reakcji fizjologicznej 98 5. TRENING WYDOLNOŚCIOWY (AEROBOWY) 103 5.1. Troska o zjologiczne aspekty zdrowego starzenia się jako podstawa treningu wydolnościowego 103 5.2. Znaczenie oraz pojęcie wydolności i zdolności wytrzymałościowych 107 5.3. Specyfika przemian i klasyfikacja wysiłków wytrzymałościowych 110 5.4. Ocena wydolności oraz zdolności wytrzymałościowych 113 5.5. Podstawowe wskazania do kształcenia zdolności aerobowych – częstotliwość, intensywność, czas oraz typ treningu 115 5.6. Typ (forma) aktywności fizycznej 120 6. TRENING OPOROWY (SIŁOWY) 123 6.1. Potrzeby, korzyści i ogólne wskazania do treningu oporowego 123 6.2. Rodzaje skurczów oraz zagadnienie pomiaru siły mięśniowej 127 6.3. Zagadnienia adaptacji oraz wielostronnych