Opis
Czy i na ile poszczególne kontynenty oraz pewne ich regiony, mają trwałe i niezmienne miejsce w dynamizowaniu zmian zachodzących w świecie, a na ile ich rola w pewnych okresach ulega mniejszej lub większej marginalizacji? Pojęcie zmierzchu może dotyczyć różnych zdarzeń. Mówimy o zmierzchu dnia, zmierzchowej fazie życia, zmierzchu systemu społecznego czy politycznego, wreszcie o zmierzchu takiej czy innej ideologii. Ale, czy pojęcie zmierzchu można odnieść do takiej kategorii pojęciowej i rzeczywistej, jaką jest kontynent? Zmierzch w tym kontekście nie może i nie oznacza zanikającego czy malejącego fizycznie kontynentu. To zmniejszające się znaczenie Europy. Odnosić się ono może zarówno do jej potencjału ludzkiego, ekonomicznego, kulturowego, jak i politycznego, w stosunku czy w porównaniu do pozostałych części świata. Ze wstępu Autora Książka stanowi fascynujące dzieło, w którym analizowane są zagrożenia dla rozwoju Europy. Autor kreśli ostrzegawczą wizję Europy niezdolnej do reakcji na powoli postępujące zagrożenia, co prowadzi do problemów w sferze gospodarczej, politycznej i społecznej. To wnikliwa analiza szans i barier przyszłego rozwoju. Autor identyfikuje i analizuje pięciokąt zagrożeń obejmujący elementy takie jak: globalizacja i przesilenia cywilizacyjne, depopulacja, podział Europy, wielość zróżnicowanych państw, ocieplenie klimatu i niszczenie środowiska. Zarazem formułuje pewne rekomendacje ukierunkowane na możliwości eliminowania tych zagrożeń. Dzieło Prof. Jerzego Kleera to ważna i potrzebna lektura, która powinna być obowiązkowa dla wszystkich głównych aktorów życia społeczno-gospodarczego, zwłaszcza dla polityków, parlamentarzystów i głównych regulatorów gospodarki. Z recenzji prof. Elżbiety Mączyńskiej Spis treściWSTĘP 9 ROZDZIAŁ 1. Nierównomierność jako uniwersalna prawidłowość rozwoju 13 1.1. Nierównomierny rozwój społeczno-ekonomiczny 13 1.2. System kulturowy 14 1.3. Główne składniki różnicujące świat 15 1.4. Warunki przyrodniczo-geogra?czne 16 1.5. Czynniki ekonomiczno-społeczne i techniczno-innowacyjne 19 1.6. Wzrost populacji jako składnik rozwoju i różnicowania świata 22 1.7. Przemoc jako czynnik różnicowania społeczeństw i państw 27 1.8. Komentarz końcowy 33 CZĘŚĆ I 35 EKSPANSJA EUROPY 35 ROZDZIAŁ 2. Główne składniki charakteryzujące (nie)ciągłość w kształtowaniu społeczeństw oraz państwa 39 2.1. Uwagi ogólne 39 ROZDZIAŁ 3. Świat zewnętrzny i pasja jego poznania oraz dążenie do jego podbicia 43 3.1. Źródła i przyczyny poznawania świata oraz chęci jego podbicia 43 3.2. Elity władzy, dominacja elit religijnych, a także zdobywców ekonomicznych. Zmieniający się charakter elit politycznych 44 3.3. Modele jednoczenia Europy 45 ROZDZIAŁ 4. Główne składniki nowoczesnej Europy 47 4.1. Rewolucja oświeceniowa 47 4.2. Wojny chłopskie i wojny religijne 48 4.3. Początki rewolucji przemysłowej 50 4.4. Powstawanie państw suwerennych 52 4.5. Skąd się wzięła kategoria państwa suwerenno-narodowego? 53 4.6. Rozwój Europy poprzez wojny 55 4.7. Zmiana oblicza Europy 57 4.8. Mechanizmy ekspansji 59 4.8.1. Gospodarka rynkowa 59 4.8.2. Zróżnicowany charakter ekspansji państw europejskich 61 4.8.3. Miasta jako ośrodki ekspansji ekonomicznej 62 4.8.4. Infrastruktura twarda i miękka 63 4.8.5. Ekspansja kulturowa 69 4.8.6. Konsekwencje rewolucji przemysłowej 70 ROZDZIAŁ 5. Różnicowanie Europy jako jedna z form jej słabości 71 5.1. Zarys ogólnych przyczyn różnicujących Europę 71 5.2. Podsumowanie 74 CZĘŚĆ II 75 EPOKA PRZEŁOMU 75 ROZDZIAŁ 6. Skutki pierwszej wojny światowej 79 6.1. Rozpad mocarstw w Europie Środkowo-Wschodniej oraz pojawienie się nowych państw 79 6.2. Nowe eksperymenty systemowe 80 6.3. Postęp techniczny i edukacyjny w okresie międzywojennym 84 ROZDZIAŁ 7. Skutki drugiej wojny światowej 86 7.1. Uwagi ogólne 86 7.2. Rywalizacja między Związkiem Radzieckim a USA i ich konsekwencje światowe 87 7.3. Trzy kwestie zasługujące na komentarz 90 7.4. Przesilenia cywilizacyjne i ich skutki ogólne 96 CZĘŚĆ III 101 EUROPA WSPÓŁCZESNA 101 ROZDZIAŁ 8. Zmniejszający się potencjał ludnościowy 105 8.1. Uwagi wstępne 105 8.2. Problem ludnościowy w Europie 109 ROZDZIAŁ 9. Potencjał ekonomiczno-technologiczny Europy 113 9.1. Uwagi ogólne 113 9.2. Zróżnicowanie Europy 115 ROZDZIAŁ 10. Europa kontynentem wzrastającej liczby państw 123 10.1. Wzrost liczby państw jako efekt wojen światowych 123 10.2. Fazy powstawania państw 126 ROZDZIAŁ 11. Unia Europejska 133 11.1. Przyczyny wyodrębnienia Unii Europejskiej 133 11.2. Podziały w Unii Europejskiej 135 ROZDZIAŁ 12. Pozostałe państwa Europy 142 12.1. Uwagi wstępne 142 12.2. Państwa europejskie poza Unią Europejską 143 ROZDZIAŁ 13. Systemy kulturowe i ich znaczenie w rozwoju 148 13.1. Wpływ systemu kulturowego na różnicowanie państw 148 13.2. Język 149 13.3. Tradycja 151 13.4. Historia 156 13.5. Religia 158 13.6. Stosunek społeczeństwa do państwa i państwa do społeczeństwa 162 ROZDZIAŁ 14. Rozwój Europy poprzez wojny 167 14.1. Ujęcie ogólne 167 14.2. Charakterystyka wojen 168