Opis
Zbiór wspomnień Fun welt wos iz niszto mer [O świecie, którego już nie ma] rozpoczyna koronacja cara Mikołaja II, która miała miejsce w maju 1896 roku; mały Singer miał wtedy niespełna trzy lata. Końcowe rozdziały książki to przełom lat 1906 i 1907, kiedy rodzina trzynastoletniego Izraela podejmuje decyzję o przeprowadzce do Radzymina. Historie opowiedziane przez pisarza dotyczą głównie Leoncina oraz Biłgoraja, czyli terenów ówczesnego Królestwa Polskiego, będącego od 1832 roku częścią Imperium Rosyjskiego; pokazują zderzenie żydowskiej tożsamości chasydzkiej z trendami tradycyjnej ortodoksji oraz z rewolucją obyczajową początku XX wieku. W serii ukazały się: Ludwig Kalisch, Obrazki z moich lat chłopięcych Jecheskiel Kotik, Moje wspomnienia, TOM I Najstarsze pamiętniki Żydów krakowskich: Meir ben Jechiel Kadosz z Brodu, Zwój pana Meira, Jom Tow Lipmann Heller, Zwój nienawiści Jecheskiel Kotik, Moje wspomnienia, TOM II Estera Rachela Kamińska, Boso przez ciernie i kwiaty. Memuary „matki teatru żydowskiego” Mordechaj Aron Gincburg, Awiezer. Wyznania maskila Beniamin R., „Płonęli gniewem”. Autobiografia młodego Żyda Rachela Fajgenberg, Dziewczęce lata. Młodość w poleskim sztetlu Kadia Mołodowska, Spadek po pradziadku. Opowieść Natan Sternharz, Dni Natana Josef R. Ehrlich, Droga mojego życia. Wspomnienia byłego chasyda Mendele Mojcher Sforim, Szlojme od reb Chaima Adele von Mises, Ciotka Adela opowiada… Icchok Lejbusz Perec, Mogliste lata dzieciństwa. Wspomnienia z Zamościa Malka Lee, Oczami dziecka Abraham ber Gottlober, Wspomnienia z moich lat młodzieńczych Jaakow ha-Lewi Lewin, Wspomnienia z dni polskiego buntu, 1830–1831 Spis treściWSTĘP Monika Polit, Autor i jego tekst VII Ewa Geller, O języku jidysz Wspomnień ze świata, którego już nie ma Izraela Jehoszuy Singera – spojrzenie tłumaczki-lingwistki XXV 1. Wprowadzenie – o niebezpieczeństwach i pożytkach tłumaczenia dosłownego XXV 2. O języku Izraela Jehoszuy Singera we Wspomnieniach ze świata, którego już nie ma XXVIII 2.1. Kalki językowe XXIX 2.2. Cechy stylistyczne XXX 2.3. Cechy gramatyczne XXXI 2.4. Zapożyczenia leksykalne XXXII 3. Kontekst społeczny funkcjonowania i współistnienia języków XXXIII Nota edytorska (Ewa Geller, Monika Polit) XXXVIII Bibliografia XXXIX Wspomnienia ze świata, którego już nie ma 1 1. W miasteczku zapanowała radość z okazji koronacji Mikołaja II na cara Rosji 3 2. Gdy mam trzy lata nakładają mi tałes i zaprzęgają do nauki Tory 13 3. Domowa tragedia z powodu pomyłki niebios 21 4. Wojna między Izraelem a Amalekiem w szabas po południu 29 5. Jak pewien szwab rzuca oskarżenie o mord rytualny i zostaje wychłostany przed łaźnią na oczach całej gminy 38 6. Jak jednemu mełamedowi zachciało się zostać aniołem purimowym, co przypłacił utratą oka 43 7. Jak pierwszy raz jechałem koleją i co mnie wtedy spotkało 56 8. O moim despotycznym dziadku i rebelianckiej babce 66 9. O nauczycielu dla dziewcząt reb Jechielu oraz o izbie rabinackiej mojego dziadka 73 10. Królestwo kobiet w babcinej kuchni 82 11. Moi dwaj wujkowie i ciotki 89 12. Bogobojna kotka, który zamiast łowić myszy wolała przysłuchiwać się Torze 94 13. Fradl, czarna owca w rodzinie 102 14. O tym, jak pewien człowiek przez wzgląd na honor swego ojca wybija nam szyby, a następnie, w samych skarpetkach, pokornie prosi o wybaczenie 115 15. Zakochuję się w kobiecie dwa razy starszej ode mnie 128 16. Jak odmawiano modły za „chorą” dziewicę, która powiła nieślubka… 145 17. O różnych postaciach i typach z naszego dawnego miasteczka 155 18. O strachu przed griner donersztik, gdy na czele procesji katolickiej szedł przechrzta z krzyżem 167 19. Chasydzi cieszą się na wieść o śmierci dr. Herzla 183 20. Żydzi przestali naprawiać dachy, spodziewając się, że lada dzień nadejdzie Mesjasz 194 21. Zmarnowane święto Roszeszone z powodu nienadejścia Mesjasza 202 22. Leoncin staje się dla nas zbyt ciasny 215 Summary 222 Spis ilustracji 224 Indeks 225