Opis
Książka od wielu lat jest podstawową lekturą z gramatyki opisowej języka polskiego dla studentów filologii prawie we wszystkich szkołach wyższych. Autorzy interpretują w niej składnię współczesnej polszczyzny, wykorzystując metody i narzędzia badawcze ukształtowane pod wpływem nowszej refleksji językoznawczej, zwanej strukturalizmem. W pracy zostały omówione zagadnienia z pogranicza fleksji i składni (np. kwestia klasyfikacji gramatycznej leksemów polskich czy analiza kategorii fleksyjnej poszczególnych klas leksemów) oraz zaproponowany model opisu składni, który jest ściśle skorelowany z aparaturą pojęciową i metodologią stosowaną także w odniesieniu do analizy fleksyjnej. Podręcznik zawiera bibliografię, indeks terminów i ćwiczenia do poszczególnych rozdziałów. Spis treściPrzedmowa 11 Rozdział I. Co to jest składnia? 15 1. Pojęcie składni w filozofii i językoznawstwie 15 2. Składnia a morfologia 16 3. Trzy stopnie segmentacji tekstu. Podstawowe zadanie składni 17 4. Jednostka drugiego stopnia – morfem czy słowo? 18 5. Związki linearne, strukturalne i semantyczne; drzewo zależności 20 6. Podrzędność dystrybucyjna: drzewo zależności a drzewo składników bezpośrednich 24 7. Podsumowanie 26 Ćwiczenia 27 Rozdział II. Co to jest zdanie? 29 1. Wieloznaczność terminu zdanie 29 1.1. Zdanie a wystąpienie zdania 29 1.2. Zdanie – jednostka unilateralna czy bilateralna 30 1.3. Zdanie, zdanie składowe, wypowiedzenie 32 1.4. Wypowiedzenie, równoważnik zdania, zawiadomienie 34 2. Trudności definicyjne 34 3. Przegląd kryteriów wyodrębniania zdań (wypowiedzeń) 35 3.1. Kryteria logiczne 35 3.2. Kryteria psychologiczne 36 3.3. Kryteria „reistyczne” 37 3.4. Kryteria formalnogramatyczne 37 3.5. Kryteria fonologiczne 38 3.6. Kryteria ortograficzne 39 3.7. Kryteria wieloaspektowe 40 4. Bliższa charakterystyka przedmiotu opisu 40 5. Definicje proponowane 41 6. Zakończenie 47 Ćwiczenia 47 Rozdział III. Analiza na składniki bezpośrednie 49 1. Wstęp 49 2. Analiza składnikowa odgórna, czyli analiza rozwijania 50 3. Analiza składnikowa oddolna, czyli analiza redukcji 54 4. Pojęcie równoważności dystrybucyjnej 56 5. Klasyfikacja dystrybucyjna konstrukcji składniowych 58 6. Problemy szczegółowe i dyskusyjne 61 6.1. Problem nadrzędnika zdania 61 6.2. Problemy segmentacyjne 62 6.3. Problemy interpunkcyjne 66 6.4. Struktura składnikowa konstrukcji współrzędnych 70 6.5. Enklawy egzocentryczności 74 6.6. Składniki niezwiązane w strukturze zdania 80 7. Podsumowanie 81 Ćwiczenia 82 Rozdział IV. Klasyfikacja gramatyczna leksemów polskich 84 1. Słowo, forma wyrazowa, leksem 84 2. Leksemy jako jednostki systemu słownikowego 86 2.1. Kategorie fleksyjne 86 2.2. Leksem a paradygmat 88 2.3. Problem neutralizacji 88 2.4. Paradygmaty defektywne 90 3. Założenia klasyfikacji leksemów 91 3.1. Zasady poprawnego podziału logicznego 91 3.2. Krytyka tradycyjnych systemów klasyfikacji leksemów 92 3.3. Krytyka klasyfikacji 94 4. Szczegółowe rozwiązania techniczne 95 4.1. Odstępstwa od segmentacji graficznej 95 4.2. Czasowniki niewłaściwe 97 4.3. Leksemy nietypowe 98 4.4. Rozgraniczenie zjawisk fleksyjnych i słowotwórczych 99 4.5. Leksemy nieodmienne 101 5. Klasyfikacja 102 5.1. Wykres 102 5.2. Komentarze 103 Ćwiczenia 106 Rozdział V. Akomodacja syntaktyczna 108 1. Tradycyjny opis związków składniowych a empiria 108 2. Pojęcie akomodacji syntaktycznej. Trzy typy akomodacji 111 3. Kategorie gramatyczne 113 4. Notacja 117 5. Repertuar kategorii modulujących 118 6. Uwagi końcowe 122 Ćwiczenia 123 Rozdział VI. Własności akomodacyjne czasowników 124 1. Przypadek 124 2. Przyimkowość 129 3. Bezokolicznikowość 131 4. Aspekt 136 5. Imiesłowowość 138 6. Przysłówkowość 140 7. Typ frazy zdaniowej 143 8. Korelatywność 147 9. Zmienność wartości kategorii selektywnych w obrębie leksemu czasownikowego 149 9.1. Formy osobowe a formy nieosobowe 150 9.2. Formy osobowe o wartości drugiej osoby. Problem wołacza 151 9.3. Oczekiwania akomodacyjne a negacja 156 10. Uogólniona klasyfikacja akomodacyjna leksemów czasownikowych 161 10.1. Oczekiwanie akomodacyjne a jego realizacja. Dopełniacz cząstkowy 161 10.2. Akomodacja wielokrotna a akomodacja alternatywna 162 10.3. Klasyfikacja akomodacyjna leksemów czasownikowych 163 Ćwiczenia 165 Rozdział VII. Kategorie selektywne rzeczownika i przymiotnika 168 1. Związki z formą przymiotnikową 168 1.1. Liczba 168 1.2. Przypadek 170 1.3. Rodzaj 171 2. Związki z formą czasownika właściwego 180 2.1. Liczba, rodzaj 181 2.2. Osoba 183 3. Inne kategorie selektywne rzeczownika 183 4. Kategorie selektywne przymiotnika 190 Ćwiczenia 194 Rozdział VIII. Własności składniowe form liczebnikowych 195 1. Kategorie fleksyjne liczebników 195 2. Problem tzw. liczebników zbiorowych 196 2.1. Łączliwość liczebników zbiorowych 196 2.2. Rozszerzenie klasyfikacji rodzajowej rzeczowników 197 2.3. Paradygmat liczebnikowy 198 3. Związki form liczebnikowych z formami rzeczownikowymi i czasownikowymi 199 4. Związki z formami rzeczownikowymi 200 4.1. Akomodacja rodzajowa i liczb