Opis
Znany i ceniony, a także nowoczesny i przystępny podręcznik akademicki do prawa rzymskiego, podstawowa lektura dla studentów prawa, europeistyki, historii, kulturoznawstwa, administracji i dla aplikantów prawniczych oraz wszystkich osób interesujących się dziejami starożytnego Rzymu. Prawo rzymskie jest fundamentem naszej kultury prawnej, bez jego zrozumienia nie jest możliwe funkcjonowanie w dzisiejszym systemie prawnym, a więc i w naszej rzeczywistości. Autorzy ukazują je w kontekście rozwoju europejskiego prawa prywatnego. Omawiają m.in. wartości i zasady prawa prywatnego na przykładzie unormowań rzymskich oraz tradycji romanistycznej od średniowiecza po współczesność, metodę jurystów rzymskich jako podstawę zrozumienia nowoczesnego dyskursu prawniczego, instytucje i modele dogmatyczne czerpiące inspiracje z prawa rzymskiego. Najważniejszym wyróżnikiem tego podręcznika jest przesunięcie punktu ciężkości z uczenia prawa rzymskiego jako elementu historii antycznej ku spojrzeniu na nie jako na doświadczenie dyskusji o problemach prawa prywatnego – dyskusji toczonej w czasach antycznych, a następnie, w oparciu o rzymskie teksty prawne, od późnego średniowiecza po kodyfikacje cywilne. W edukacji prawniczej nie chodzi bowiem tylko o przekazanie pewnej wiedzy, ale przede wszystkim o rozwijanie kompetencji niezbędnych do udziału w dyskusji o ważnych problemach prawa. To jeden z najistotniejszych czynników pozwalających na wykształcenie dobrego prawnika. Nowa wersja zawiera aktualizacje odniesień do czasów współczesnych, np. zmienionego w ostatnich latach prawa francuskiego, jest też uzupełniona o zagadnienia, które autorzy – po latach pracy ze studentami – postanowili opisać w bardziej przystępny sposób. Dodatkowo podręcznik wzbogacony został o materiały dydaktyczne dla studentów, m.in. pytania kontrolne pomocne w nauce przed egzaminem, a także polski indeks rzeczowy. Spis treściDo Czytelnika (Marian Kallas) 19 Przedmowa do wydania trzeciego (Wojciech Dajczak, Tomasz Giaro, Franciszek Longchamps de Bérier) 21 Przedmowa do wydania drugiego (Wojciech Dajczak, Tomasz Giaro, Franciszek Longchamps de Bérier) 25 Przedmowa do wydania pierwszego (Wojciech Dajczak, Tomasz Giaro, Franciszek Longchamps de Bérier) 29 Wykaz skrótów 35 Rozdział 1. Historia i tradycja prawa rzymskiego (Tomasz Giaro) 43 1.1. Wiadomości wstępne 43 1.1.1. Unikalność prawa rzymskiego na tle innych porządków prawnych 43 1.1.2. Rzymskie pojęcia i podziały prawa 45 1.1.3. Elementy trwałe rzymskiego ustroju i systemu źródeł prawa 47 1.1.4. Szczególna rola perspektywy procesowej 48 1.1.5. Jurysprudencja jako źródło prawa 49 1.2. Wczesna republika patrycjuszowska (do 367 przed Chr.) 50 1.2.1. Gospodarka i ustrój 50 1.2.1.1. Magistratura 52 1.2.1.2. Komicja 52 1.2.1.3. Senat 54 1.2.2. Źródła dawnego prawa rzymskiego (ius civile) 54 1.3. Późna republika pod hegemonią nobilitas (367–27 przed Chr.) 56 1.3.1. Od miasta-państwa do państwa terytorialnego 56 1.3.1.1. Zarząd Italii 57 1.3.1.2. Prowincje 58 1.3.2. Rozwarstwienie społeczne 59 1.3.3. Rewolucja rzymska i upadek republiki 60 1.3.4. Źródła prawa, zwłaszcza prawo pretorskie (ius honorarium) 61 1.3.5. Ius civile, ius gentium, ius naturale 62 1.3.6. Jurysprudencja późnorepublikańska 64 1.4. Wczesne cesarstwo (pryncypat 27 przed Chr.–284 po Chr.) 66 1.4.1. Instytucjonalizacja pryncypatu 66 1.4.2. Kompromis między republiką a jedynowładztwem 67 1.4.2.1. Atrofia instytucji republikańskich 67 1.4.2.2. Powstanie administracji państwowej 68 1.4.3. Gospodarka, społeczeństwo i administracja 69 1.4.4. Zmiany w wymiarze sprawiedliwości 70 1.4.5. Źródła prawa okresu pryncypatu 71 1.5. Jurysprudencja klasyczna 72 1.5.1. Samodefinicje jurysprudencji rzymskiej 72 1.5.2. Interpretacja prawnicza jako źródło prawa 74 1.5.3. Postępująca biurokratyzacja jurysprudencji 75 1.5.4. Niechęć do systematyki; metoda kazuistyczna 76 1.5.5. Gatunki i dzieła rzymskiej literatury prawniczej 78 1.5.6. Problem normatywności miękkiej 79 1.6. Późne cesarstwo (dominat 284–565) 80 1.6.1. Rys historyczny. Wschód i Zachód cesarstwa 80 1.6.2. Historia społeczno-gospodarcza 83 1.6.3. Absolutyzm cesarski i postępy biurokratyzacji 84 1.6.4. Zachodniorzymski wulgaryzm i wschodni klasycyzm 85 1.6.5. Kompilacje prawa od Dioklecjana do Teodozjusza II 89 1.7. Ustawodawstwo justyniańskie (528–565) i jego dzieje 90 1.7.1. Kompilacja Justyniana (528–534) i jej cele polityczne 90 1.7.2. Części składowe kompilacji i Nowele (535–565) 92 1.7.3. Dalszy rozwój prawa bizantyńskiego 95 1.7.4. Recepcja prawa rzymsko-bizantyńskiego w Europie Wschodniej 96 1.8. Drugie życie prawa rzymskiego na zachodzie Europy 97 1.8.1. Od kompilacji justyniańskiej do odkrycia Digestów 97 1.8.2. Obszary i etapy recepcji na zachodzie Europy 98 1.8.2.1. Mos italicus 98 1.8.2.1.1. Glosatorzy 98 1.8.2.1.2. Konsyliatorzy 100 1.8.2.1.3. Osiągnięcia dogmatyczne legistyki 100 1.8.2.2. Kanonistyka 101 1.8.2.2.1. Utrumque ius 101 1.8.2.2.2. Osiągnięcia dogmatyczne kanonistyki 103 1.8.2.3. Re