Opis
Kryzysy rozwojowe są naturalnymi zdarzeniami w życiu człowieka. Często radzimy sobie z nimi sami lub „z niewielką pomocą przyjaciół”. Bywają jednak i takie kryzysy, z których łatwiej jest wyjść, korzystając z pomocy psychologa. Publikacja pod redakcją Czesława Czabały i Sylwii Kluczyńskiej to kompendium wiedzy dotyczącej teorii i praktyki poradnictwa psychologicznego dla osób na wszystkich etapach rozwoju. Czytelnik znajdzie w nim wiedzę na temat: • celów, przebiegu i aspektów etycznych poradnictwa, • umiejętności niezbędnych do tego, by skutecznie udzielać pomocy psychologicznej, • zadań rozwojowych odpowiadających poszczególnym etapom życia i możliwym trudnościom w ich realizacji, • metod udzielania pomocy psychologicznej dzieciom, młodzieży i dorosłym, • standardów poradnictwa psychologicznego dla par, rodzin, osób starszych, chorych, z niepełnosprawnością. Publikacja umożliwia wszechstronne przygotowanie do prowadzenia poradnictwa psychologicznego w sposób skuteczny i profesjonalny, przeznaczona jest dla studentów i praktyków. Spis treściWprowadzenie 11 Rozdział 1. Poradnictwo psychologiczne (Jan Czesław Czabała) 16 Wstęp 16 1.1. Zdrowie psychiczne, wskaźniki i uwarunkowania 17 1.2. Kryzysy rozwojowe 20 1.3. Poradnictwo psychologiczne 22 1.3.1. Rodzaje zmian potrzebnych do poradzenia sobie z trudnościami 23 1.3.2. Proces poradnictwa pozwalający na osiąganie zmian 23 1.4. Wiedza i umiejętności potrzebne profesjonalistom w dziedzinie poradnictwa psychologicznego 38 1.5. Problemy etyczne w poradnictwie psychologicznym 43 Podsumowanie 43 Rozdział 2. Psychospołeczne uwarunkowania trudności związanych z realizacją zadań rozwojowych (Ewa Sokołowska) 45 Wstęp 45 2.1. Zadania rozwojowe pojawiające się w życiu człowieka 48 2.1.1. Rodzaje zadań rozwojowych 48 2.1.2. Czynniki warunkujące realizację zadań rozwojowych 60 2.2. Uwarunkowania trudności związanych z realizacją zadań rozwojowych 68 2.2.1. Psychologiczne uwarunkowania trudności związanych z realizacją zadań rozwojowych 69 2.2.2. Uwarunkowania społeczne trudności związanych z realizacją zadań rozwojowych 74 Podsumowanie 80 Rozdział 3. Poradnictwo dla rodziców dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym (Witold Pawliczuk) 82 Wstęp 82 3.1. Zadania rozwojowe dziecka w okresie przedszkolnym i szkolnym 83 3.1.1. Okres przedszkolny (3–5 lat) – wybrane zagadnienia 83 3.1.2. Okres szkolny (6–11 lat) – wybrane zagadnienia 85 3.2. Trudności w realizacji zadań rozwojowych wynikające ze wzorca przywiązania 86 3.3. Trudności w realizacji zadań rozwojowych wynikające z temperamentu 88 3.4. Oddziaływania behawioralne w pracy z dziećmi 90 3.4.1. Podstawy behawioryzmu, czyli co to jest zachowanie, rodzaje warunkowania, wzmocnienia oraz kary behawioralne 90 3.4.2. Praca na poprzeczce 93 3.4.3. Analiza behawioralna według Carol Sutton 93 3.4.4. Zasady (działanie w punkcie A) 94 3.4.5. Nagrody, przywileje i pochwały behawioralne (działanie w punkcie C) 94 3.4.6. Konsekwencje (działanie w punkcie C) 96 3.4.7. Wybuch agresji impulsywnej (działanie w punktach A, B i C) 97 3.5. Oddziaływania behawioralne w specyficznych problemach u dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym 99 3.5.1. Lęk separacyjny 99 3.5.2. Moczenie mimowolne nieorganiczne 100 3.5.3. Zaniżona samoocena 102 3.5.4. Dziecko nieposłuszne 103 3.6. Oddziaływania wpływające na modyfikację środowiska dziecka 104 3.7. Dylematy i trudności w procesie poradnictwa 105 3.7.1. Rodzina „przemocowa” 105 3.7.2. Opiekunowie z dużymi wymaganiami wobec dziecka 106 3.7.3. Opiekunowie lękowi 106 3.7.4. Rodzice niezaangażowani 106 Podsumowanie 107 Rozdział 4. Poradnictwo psychologiczne w okresie adolescencji (Witold Pawliczuk) 109 Wstęp 109 4.1. Zadania rozwojowe okresu adolescencji (12–18 lat) – wybrane zagadnienia 109 4.2. Metody pracy z adolescentem 111 4.2.1. Dialog ukierunkowany 112 4.2.2. Inne techniki przydatne w pracy z adolescentem 113 4.2.3. Dialog motywujący 115 4.3. Metody pracy z rodzicem adolescenta 116 4.4. Oddziaływania w specyficznych problemach adolescentów 117 4.4.1. Pomoc w budowaniu własnej tożsamości 117 4.4.2. Lęk przed byciem ocenianym przez innych 118 4.4.3. Bunt nastoletni 119 4.4.4. Eksperymentowanie z używkami 120 4.4.5. Przemoc rówieśnicza 124 4.4.6. Próby samobójcze 126 4.5. Dylematy i trudności w procesie poradnictwa 128 Podsumowanie 129 Rozdział 5. Poradnictwo psychologiczne dla osób w okresie średniej dorosłości (Sylwia Kluczyńska) 131 Wstęp 131 5.1. Zadania rozwojowe w okresie średniej dorosłości 132 5.1.1. Wspomaganie rozwoju dorastających dzieci 133 5.1.2. Opieka nad starzejącymi się rodzicami 134 5.1.3. Praca zawodowa 134 5.2. Wybrane trudności pojawiające się w realizowaniu zadań rozwojowych w okresie średniej dorosłości 135 5.2.1. Trudności w pełnieniu ról w rodzinie 135 5.2.2. Kryzysy wieku średniego 143 5.2.3. Specyficzne trudności kobiet w wieku średnim 144 5.2.4. Specyficzne trudności mężczyzn w wieku średnim 147 5.2.5. Trudności w pracy zawodowej 148 5.3. Wybrane metody pomocy osobom w okresie śre