Opis
Jak przeciwdziałać dzisiejszemu kryzysowi zaufania do mediów? Choć rozprzestrzenianie się fałszywych wiadomości, zwanych fake newsami, jest obecnie powszechnym i bardzo niebezpiecznym problemem, wciąż nie udało się opracować skutecznych metod przeciwdziałania mu. Częściowo może wynikać to z faktu, że dotąd skupiano się głównie na analizie skutków i mechanizmów rozpowszechniania zjawiska fake newsów, a nie jego genezy. Publikacja Klaudii Rosińskiej poszerza dotychczasową perspektywę badawczą o ten stosunkowo nowy obszar, koncentrując się na ukazaniu fake newsów jako elementu szerszych procesów związanych z przekazywaniem i odbiorem informacji. Autorka rozważa między innymi: • Jak można zdefiniować i sklasyfikować zjawisko fake newsów? • Jakie czynniki technologiczne i psychologiczne wpływają na występowanie fake newsów na bezprecedensową skalę? • W jaki sposób zjawisko fake newsów było badane dotychczas? • Dlaczego obecne sposoby rozwiązania problemu dezinformacji są mało skuteczne? • W jaki sposób dziennikarze oraz indywidualni odbiorcy wpływają na skalę fałszywych przekazów w mediach i co możemy zrobić, by naprawić sytuację? Książka zawiera omówienia fake newsów znanych z polskiej przestrzeni cyfrowej, odnośniki do użytecznych narzędzi weryfikacji treści w Internecie oraz liczne materiały dydaktyczne i infografiki. Stanowi kompendium wiedzy dla studentów i pracowników naukowo-dydaktycznych na kierunkach społecznych i humanistycznych, a także dziennikarzy, nauczycieli oraz instytucji zajmujących się edukowaniem społeczeństwa obywatelskiego. Będzie też odkrywczą lekturą dla wszystkich zainteresowanych wpływem mediów na jednostki i całe społeczeństwa, w tym wojną informacyjną i cyberbezpieczeństwem. Spis treściWstęp 7 Rozdział 1. Geneza, ewolucja, istota i definicja fake newsa 15 1.1. Filozofia postprawdy jako przyczyna kryzysu w informacji 15 1.2. Etymologia i ewolucja pojęcia fake news 20 1.3. Definicje fake newsa 25 Rozdział 2. Fake news w kontekście innych zjawisk związanych z zakłóceniami przekazu 33 2.1. Fałszywe, mylące i złośliwe wiadomości 34 2.2. Fake news a pojęcia pokrewne 41 2.3. Satyryczność i clickbait – pojęcia graniczne 48 2.4. Rodzaje fake newsów 58 2.4.1. Specyfika polskojęzycznych fake newsów z 2019 roku 83 Rozdział 3. Elementy i cechy fake newsa 109 3.1. Twórca/powielacz fake newsa 112 3.2. Rozpowszechnianie – kontekst społeczny 123 3.3. Odbiorcy – potencjalne ofiary 140 3.3.1. Dwa różne systemy przetwarzania informacji 142 3.3.2. Błędy i efekty poznawcze 146 3.3.3. Podatność na fake newsy 156 3.3.4. Dysonans poznawczy a zdolność do sprostowania udostępnionego fake newsa 159 3.4. Treść fake newsa 165 3.5. Charakterystyczne cechy fake newsa – podsumowanie 170 Rozdział 4. Dotychczasowe sposoby analizy i zwalczania szkodliwego wpływu fake newsów 172 4.1. Badania naukowe 173 4.2. Fact-checking 182 4.2.1. Proces i metody weryfikacji faktów 188 4.3. Inicjatywy edukacyjne 199 Rozdział V. Etyka i edukacja medialna jako narzędzia przeciwdziałania fake newsom 205 5.1. Transparentność i nowa jakość informacji 207 5.2. Odbudowanie prestiżu zawodu dziennikarza 217 5.2.1. Propozycja instytucji legitymizującej dziennikarzy o raz media w Polsce 232 5.3. Edukacja medialna 247 Zakończenie 266 Podziękowania 271 Wykaz tabel i ilustracji 273 Bibliografia 276 Aneksy 298