Opis
W książce zilustrowane są rola i znaczenie przedmiotów w okresie powojennego niedoboru. Autorka analizuje zróżnicowane materiały (oficjalne dokumenty, pamiętniki i wspomnienia, beletrystykę, filmy, fotografie, plakaty), które traktuje jako źródło wiedzy o sposobach funkcjonowania przedmiotów oraz wyobrażeniach na ich temat. Przedstawia trzy studia przypadku zorganizowane wokół kategorii przedmiotów „znalezionych”, „gościnnych” i „nowych”, które oświetlają z różnych perspektyw relacje między przedmiotami i podmiotami. Życie rzeczy w powojennej Polsce to opowieść o kilku latach po drugiej wojnie światowej z perspektywy codziennych przedmiotów – nie tylko tych rzeczywistych, ale również wyobrażonych. O poszukiwaniach ukrytego skarbu, o gościnnych przedmiotach na Ziemiach Odzyskanych, o szabrze wprawiającym rzeczy w nieustanny ruch z rąk do rąk, o zachodnich darach płynących do Polski, wreszcie o wizjach nowych przedmiotów kształtujących nowy socjalistyczny porządek. To również opowieść o długu zaciągniętym u poprzednich właścicieli przejmowanych przedmiotów, który staje się nieusuwalną częścią polskiej tożsamości. Nie jest to jednak historia rzeczy, ale próba dotarcia do historii w rzeczach – nie rekonstrukcja biografii konkretnych przedmiotów, ale poszukiwanie zastygłych w nich pragnień i fantazji polskiej kultury. Jakie emocje i pragnienia rzeczy pobudzały? W jaki sposób nadawano im nowe znaczenia? W jaki sposób przedmioty były używane do organizowania i przekształcania emocji – niepewności, obaw, ale i nadziei? Jaką rolę widziała w nich nowa władza i jak wykorzystywała je do budowy nowego porządku? Spis treściPodziękowania 7 Wstęp. Pragnienie skarbu 9 O skarbach fałszywych i o skarbie „zwyczajnym” 15 Nadwyżka emocji 25 Powojnie i rzeczy 35 Rzeczy i obrazy 43 Rozdział I Znalezione przedmioty 53 Zagadka szabru 62 Przedmioty znalezione 70 Z wizytą u państwa Szaberskich 86 Społeczne życie szabru 99 Społeczne życie rzeczy 111 Rzeczy na zastępstwo 115 Rozdział II Gościnne przedmioty 137 (Nie)przejrzystość 143 Na czyichś Kresach 152 Genealogia teraźniejszości 161 Czekające przedmioty 171 Obce bety 187 Rozdział III Nowe przedmioty 205 Przekład przedmiotów 214 Paczka-niespodzianka 218 Wartość kontrużytkowa 237 Socjalistyczne przedmioty 254 Przedmioty przejściowe 270 Jak powstaje przedmiot 282 Zakończenie 295 Bibliografia 307 Indeks rzeczowy 326 Załączniki 330 Załącznik 1. Szaber w powiedzeniach 330 Załącznik 2. Konkurs na „Pamiętnik osadnika Ziem Odzyskanych” 346 Załącznik 3. Ilustracje 348