Opis
Celem rozprawy jest analiza i ocena koncepcji emocji Leona Petrażyckiego, jednego z najwybitniejszych polskich naukowców przełomu XIX i XX wieku. Refleksja nad emocjami była mu potrzebna do wytłumaczenia natury prawa. Jego ambicje były jednak większe – chciał wyjaśnić emocje w ogóle, czemu miało służyć naukowe opracowanie psychologicznej teorii tych zjawisk. Projekt Petrażyckiego został w prezentowanej książce ujęty w szerszej perspektywie – historyczno-filozoficznej i psychologicznej, jak również w kontekście teorii prawa. W rozdziale pierwszym autor omawia wybrane poglądy na temat emocji w historii filozofii. Rozdział ten stanowi niezbędne tło dalszych rozważań i dostarcza odpowiedniego materiału do oceny projektu Petrażyckiego. W rozdziale drugim badacz przedstawia motywacje badawcze Petrażyckiego i jego założenia metodologiczne, które zawierają uniwersalne postulaty odnoszące się do wszystkich nauk. Dotyczą one poprawnego tworzenia pojęć, twierdzeń i teorii naukowych. Ta część obejmuje też odpowiednie metody badania zjawisk psychicznych, w tym emocji. W rozdziale trzecim Autor analizuje różne propozycje klasyfikacji zjawisk psychicznych, krytyczne uwagi Petrażyckiego odnośnie do tych podziałów oraz jego własną propozycję klasyfikacji. Dzieli on wszystkie zjawiska psychiczne na dwie główne klasy: 1) zjawiska dwustronne, bierno-czynne, do których należą impulsje/emocje, oraz 2) zjawiska jednostronne; te ostatnie dzielą się na dodatkowe podklasy: a) jednostronnie bierne (przeżycia poznawcze i przeżycia uczuciowe) oraz b) jednostronnie czynne (przeżycia woli). W rozdziale czwartym Dąbrowski osadza teorię Petrażyckiego we współczesnej psychologii emocji, a częściowo też neuropsychologii. Zdaniem badacza emocje pełnią ważną funkcję ewolucyjną – przystosowują organizm do warunków życia. Stanowią też pierwotną podstawę rozwoju psychiki. Emocje wpływają na przebieg procesów neurofizjologicznych i różne formy myślenia. Najbardziej specyficzną cechą tak rozumianych emocji jest jednak motywacja – emocje motywują do działania. W ostatnim rozdziale – piątym – autor ukazuje związek między emocjami i prawem. Według Petrażyckiego źródłem prawa i moralności jest psychika człowieka. Wśród norm etycznych wyróżnił Petrażycki normy moralne i normy prawne. Te pierwsze mają charakter zobowiązujący, podczas gdy normy prawne – charakter zobowiązujący i uprawniający (imperatywno-atrybutywny). An analysis and evaluation of Leon Petrażycki’s concept of emotions from the perspective of history, philosophy, psychology and in the context of law theory. The book discusses the motives behind Petrażycki’s research, his methodology and the classification of psychic phenomena created by him, as well as its contextualization in the modern psychology of emotions. Spis treściWstęp ............................................................. 7 1. Kategoria emocji w historii filozofii. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 Starożytność. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17 Średniowiecze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24 Nowożytność . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31 Wiek XIX. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 50 2. Petrażyckiego uzasadnienie potrzeby badań w zakresie psychologii emocji oraz kwestie metodologiczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 63 Tworzenie pojęć klasowych i teorii adekwatnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 70 Metody badań zjawisk psychicznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 78 Kilka uwag o dalszym rozwoju metod w psychologii emocji . . . . . . . . . 86 3. Klasyfikacje zjawisk psychicznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 92 Klasyfikacje zjawisk psychicznych w dziejach . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 93 Petrażyckiego rekonstrukcja i krytyka klasyfikacji poznanie–uczucia– wola. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 100 Poznanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 101 Uczucia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 105 Wola . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 110 Petrażyckiego klasyfikacja zjawisk psychicznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 117 Kilka uwag w sprawie klasyfikacji Petrażyckiego i klasyfikowania zjawisk psychicznych w ogóle . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 121 4. Impulsje i ich oddziaływanie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 129 Rodzaje impulsji . . . . . . . . . .