Opis
Zmiany własnościowe, które zaszły w polskiej gospodarce w latach 1989-2013, były zasadniczym elementem transformacji ustrojowej. Zmiany te były realizowane jako prywatyzacja przedsiębiorstw państwowych albo tworzenie nowych prywatnych firm. Autorzy przedstawili historię przemian własnościowych w Polsce, przeanalizowali je i ocenili. Prezentowane zjawiska zostały ukazane w perspektywie porównawczej na tle gospodarek innych krajów, które weszły na ścieżkę transformacji postsocjalistycznej, wraz z analizą polityki prywatyzacyjnej prowadzonej przez kolejne rządy. Przypadająca w 2014 r. 25. Rocznica rozpoczęcia procesów transformacji ustrojowej i gospodarczej będzie okazją do wielu analiz, ocen i podsumowań. Niniejsza książka z pewnością stanowi ważny głos w debacie o efektach tych procesów. Książka jest przeznaczona dla pracowników naukowych, doktorantów i studentów uczelni i kierunków ekonomicznych; polityków i pracowników administracji rządowej i samorządowej; publicystów ekonomicznych; analityków gospodarczych. Spis treściWstęp Rozdział 1. Ramy teoretyczno-metodologiczne 1.1. Własność w ujęciach ekonomicznym i prawnym. Prawa własności 1.1.1. Dwa rozumienia własności 1.1.2. Prawa własności i szkoła praw własności 1.2. Kategoria własności w ujęciu historycznym 1.2.1. Uwagi wprowadzające 1.2.2. Własność w prawie rzymskim i tradycji chrześcijańskiej 1.2.3. Prawo naturalne versus umowa społeczna 1.2.4. Socjaliści i K. Marks 1.3. Własność gospodarcza — podziały i rodzaje 1.3.1. Wyodrębnienie własności gospodarczej 1.3.2. Formy, struktura i typy własności gospodarczej 1.4. Zmiana własnościowa w okresie transformacji 1.4.1. Zmiana formy i struktury własności 1.4.2. Zmiana w sferze praw własności 1.4.3. Zróżnicowanie typów własności w okresie transformacji Rozdział 2. Własność gospodarcza i prawa własności w schyłkowym okresie gospodarki socjalistycznej 2.1. Mistyfikacja własności i jej zróżnicowanie w socjalizmie 2.1.1. Doktrynalne korzenie własności socjalistycznej 2.1.2. Indoktrynacja dotycząca zagadnień własności 2.1.3. Kwestie własnościowe w nauce i praktyce prawa 2.2. Własność uspołeczniona 2.2.1. Własność państwowa (przedsiębiorstwa państwowe) — uwagi ogólne 2.2.2. Ustawy samorządowe i nowy model relacji państwo–przedsiębiorstwo państwowe 2.2.3. Załoga jako współwłaściciel przedsiębiorstwa państwowego — idea samorządności pracowniczej 2.2.4. Spółdzielcza własność gospodarcza 2.2.5. Własność organizacji społecznych i politycznych 2.3. Własność nieuspołeczniona 2.3.1. Uwagi wprowadzające 2.3.2. Prywatne rodzinne gospodarstwa rolne 2.3.3. Prywatne rzemiosło i drobna przedsiębiorczość 2.3.4. Przedsiębiorstwa zagraniczne 2.3.5. Spółki nomenklaturowe 2.4. Struktura własnościowa gospodarki PRL-u — ujęcie statystyczne 2.4.1. Uwagi wprowadzające 2.4.2. Dane liczbowe — struktura własnościowa i jej zmiany 2.5. Patologie własności socjalistycznej 2.5.1. Patologie własności uspołecznionej 2.5.2. Patologie własności nieuspołecznionej 2.6. Podsumowanie Rozdział 3. Zmiana własnościowa jako element transformacji gospodarczej 3.1. Kryzys systemowy schyłkowego okresu socjalizmu 3.1.1. Sytuacja gospodarki polskiej 3.1.2. Sytuacja w innych krajach socjalistycznych 3.1.3. Systemowe przyczyny kryzysu i reakcje obronne 3.2. Próby wyjścia z kryzysu systemowego a kwestia własnościowa 3.2.1. Uwagi wprowadzające 3.2.2. Partycypacja pracownicza i idee uwłaszczeniowe 3.2.3. Okrągły Stół i wczesne koncepcje zmian własnościowych 3.2.4. Doświadczenia innych krajów postsocjalistycznych 3.3. Zasady transformacji gospodarczej a kwestia własnościowa 3.3.1. Opcje kierunków transformacji a prywatyzacja 3.3.2. Miejsce kwestii własnościowej w przemianach transformacyjnych 3.4. Cele zmiany własnościowej 3.4.1. Cele podstawowe 3.4.2. Cele dodatkowe 3.4.3. Cele ukryte 3.4.4. Uwagi końcowe 3.4.5. Doświadczenia innych krajów postsocjalistycznych 3.8. Podsumowanie Rozdział 4. Dylematy wdrażania zmiany własnościowej 4.1. Uwagi wprowadzające 4.2. Dylematy strukturalne: model docelowy struktury własnościowej 4.2.1. Szczebel makro, czyli zakres prywatyzacji 4.2.2. Szczebel mikro, czyli kształtowanie efektywnych struktur własności 4.2.3. Doświadczenia innych krajów postsocjalistycznych 4.3. Ogólne dylematy realizacyjne 4.3.1. Prywatyzacja w wąskim sensie versus prywatyzacja założycielska 4.3.2. Tempo prywatyzacji 4.3.3. Udział i znaczenie kapitału zagranicznego 4.3.4. Rola państwa w inicjowaniu i przeprowadzeniu prywatyzacji w wąskim sensie 4.3.5. Doświadczenia innych krajów postsocjalistycznych 4.4. Dylematy techniczne (metody i techniki prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych) 4.4.1. Skala wyzwań 4.4.2. Klasyfikacja metod prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych 4.4.3. Dobór technik prywatyzacji 4.4.4. Doświadczenia innych krajów postsocjalistycznych 4.5. Podsumowanie Rozdział 5. Polityka prywatyzacyjna w okresie transformacji 5.1. Podstawowe kierunki i etapy ewolucji 5.2. Etap pierwszy — tworzenie zrębów prywatyzacji (wrzesień 1989 r. – grudzień 1990 r.) 5.