Opis
Zarządzanie, czyli zmniejszanie niepewności działania przez podejmowanie trafnych decyzji, nie ogranicza się głównie do koordynacji, nadzoru i kontroli, ale obejmuje także funkcje planowania, kierowania, projektowania i zmieniania [Mikołajczyk 2010, s. 275]. Organizacje funkcjonujące w dynamicznie rozwijającym się otoczeniu wymagają bowiem liderów transformacyjnych [Tichy, Devanna 1986] i stałego doskonalenia. Planowanie i wdrażanie zmian to domena zadań współczesnego inżyniera — projektanta i coraz częściej lidera zmian. Wiedza na temat organizacji i zarządzania (przedmiot omawianej tu dyscypliny naukowej), zdobywana podczas studiów, ma umożliwić uchwycenie i zrozumienie zarówno porządku, jak i sprzeczności, a czasem wręcz paradoksów organizacyjnych. Wiedza taka jest, w pewnym zakresie, niezbędna każdemu człowiekowi. Organizacje są bowiem tworami powszechnymi. Tworzą one materię życia społecznego, a w nim — świata biznesu. Jest to, jak sądzą specjaliści w zakresie zarządzania, „świat systemów otwartych, formalnych struktur i oddziałujących na siebie całości społeczno-technicznych. Jest to świat zorganizowany, ale nie do końca. Pozostaje w nim wiele miejsc dla działań spontanicznych, emocjonalnych, często irracjonalnych, zarówno ze względu na cele organizacji, jak i poszczególnych jej uczestników” [Koźmiński, Piotrowski 1995, s. 11]. Aby rozwijać w inżynierach wrażliwość na złożoność i różnorodność rzeczywistości organizacyjnej, którą muszą oni rozumieć, aby skutecznie sobie z nią (w niej) w późniejszym życiu radzić, wiedza teoretyczna o organizacji i zarządzaniu powinna być stale uzupełniana przez doświadczenia praktyczne. Zarządzanie organizacjami wymaga bowiem wiedzy akademickiej o organizacji, ale także wiedzy, jak się uczyć zarządzać i szlifować posiadany talent kierowniczy już w praktyce. Nigdzie, tak jak w organizacji, powiedzenie, że „praktyka czyni mistrza” nie wydaje się być bardziej adekwatne. Adeptów zarządzania należy zatem „wyposażyć” w instrumenty zarządzania — koncepcje, metody i techniki adekwatne do różnych sytuacji organizacyjnych, pozwalające na urzeczywistnienie zamierzeń organizacyjnych. Instrumenty te odwołują się do idei powstałych na gruncie wielu dyscyplin naukowych ścisłych i humanistycznych. „Specyficzne DNA współczesnych metod tkwi w ogólnych, klasycznych zasadach naukowej organizacji” [Błaszczak, Czekaj 2010, s. 473]. Prezentowany podręcznik ma za zadanie ułatwienie poruszania się w tej „dżungli” koncepcji i metod, a nawet jej uporządkowanie. Pełni więc funkcje przewodnika po złożonych problemach zarządzania organizacjami w burzliwym świecie biznesu i w społeczeństwie sieci. Spis treściWstęp Rozdział 1. Zarządzanie wczoraj i dziś 1.1. Istota i funkcje zarządzania 1.1.1. Definicje zarządzania 1.1.2. Cele i potrzeba zarządzania 1.1.3. Funkcje i zasady zarządzania 1.1.4. Procesy informacyjno-decyzyjne zarządzania 1.2. Nauka o zarządzaniu 1.2.1. Kształtowanie się nauki o zarządzaniu jako dyscypliny naukowej 1.2.2. Multidyscyplinarny charakter nauki o zarządzaniu 1.2.3. Teoria i praktyka w nauce o zarządzaniu 1.3. Historyczny kontekst zarządzania — ewolucja poglądów i szkół 1.3.1. Nurt mechanistyczno-praktyczny w nauce o zarządzaniu 1.3.2. Nurt społeczno-organiczny w nauce o zarządzaniu 1.4. Pytania kontrolne Rozdział 2. Środowisko organizacyjne i budowanie ładu organizacyjnego 2.1. Otoczenie organizacji i jego rodzaje 2.1.1. Definicje i rodzaje otoczenia organizacji 2.1.2. Otoczenie bliższe i dalsze organizacji 2.1.3. Instytucje w otoczeniu jako obiekt zarządzania 2.2. Otoczenie jako generator zmian 2.2.1. Dynamika zmian otoczenia 2.2.2. Zarządzanie brakiem ciągłości 2.2.3. Kryteria ładu organizacyjnego 2.3. Nadzór korporacyjny 2.3.1. Pojęcie, geneza i funkcje nadzoru korporacyjnego 2.3.2. Modele nadzoru korporacyjnego 2.4. Pytania kontrolne Rozdział 3. Organizacje 3.1. Cele, atrybuty i rodzaje organizacji 3.1.1. Definiowanie i atrybuty organizacji 3.1.2. Kryteria podziału i rodzaje organizacji 3.1.3. Cele organizacji 3.2. Struktury organizacyjne i ich projektowanie 3.2.1. Istota struktury organizacyjnej 3.2.2. Determinanty struktur organizacyjnych 3.2.3. Zasady i metody projektowania struktur organizacyjnych 3.2.4. Kryteria podziału i podstawowe typy struktur organizacyjnych 3.2.5. Struktury formalne i nieformalne 3.3. Organizacja produkcyjna 3.3.1. Procesy realizowane w organizacji produkcyjnej 3.3.2. Procesy informacyjno-decyzyjne w organizacji produkcyjnej 3.3.3. Procesy zarządzania produkcją 3.4. Tożsamość i kultura organizacji 3.4.1. Pojęcia tożsamości i kultury organizacyjnej 3.4.2. Diagnozowanie kultury organizacyjnej 3.4.3. Formowanie i przekształcanie kultury organizacyjnej 3.4.4. Etyka w zarządzaniu 3.5. Dynamika rozwoju organizacji 3.5.1. Istota zmian organizacyjnych 3.5.2. Rodzaje zmian organizacyjnych 3.5.3. Proces i modele zmieniania 3.6. Modele organizacji w erze informatyzacji i wiedzy 3.6.1. Organizacja w ruchu 3.6.2. Organizacja procesowa 3.6.3. Organizacja ucząc