Opis
W latach dziewięćdziesiątych XX wieku świat nie radził sobie z reagowaniem na masowe naruszenia praw człowieka. Bierna lub nieudolna postawa państw i instytucji międzynarodowych wobec zbrodni w b. Jugosławii, Rwandzie czy Somalii stanowiły motywację do zmiany myślenia o istocie ochrony praw człowieka. Wyraził to wprost sekretarz generalny ONZ Kofi Annan na forum Komisji Praw Człowieka ONZ w 1998 r., mówiąc, że XXI wiek musi być wiekiem prewencji. Książka stanowi analizę kompetencji, zdolności i zaangażowania państw i instytucji międzynarodowych na rzecz zapobiegania masowym naruszeniom praw człowieka. Przedstawia dostępne instrumenty: wczesne ostrzeganie i dyplomację prewencyjną oraz środki prawne, gospodarcze i wojskowe, wykorzystywane przez Organizację Narodów Zjednoczonych, organizacje regionalne, państwa i instytucje pozarządowe. Przykłady Czeczenii, Rwandy, Wybrzeża Kości Słoniowej i Libii pozwoliły na analizę wysiłków wspólnoty międzynarodowej w typowych sytuacjach, w których dochodzi do masowych naruszeń praw człowieka, związanych z dążeniami do samostanowienia, podziałami etnicznymi, walką o władzę i próbami obalenia dyktatury. Dowiodły one, że choć wspólnota międzynarodowa istotnie zwiększyła swoje zdolności w zakresie zapobiegania masowym naruszeniom praw człowieka, to jednak nie stworzyła spójnego i skutecznego systemu prewencji. Praca podejmuje niezwykle ważne zagadnienia związane z zapobieganiem masowym naruszeniom praw człowieka, w tym najcięższym, takim jak ludobójstwo. Jest nie tylko kompetentnym przedstawieniem systemu zapobiegania masowym naruszeniom praw człowieka, ale również krytyczną oceną skuteczności zaangażowania państw i organizacji międzynarodowych. Autorka pokazuje jak często prawa człowieka składane są na ołtarzu Realpolitik. Do silnych stron należy przedstawienie czynników sprzyjających skuteczności organizacji międzynarodowych i państw w badanym obszarze. Książka zainteresować może nie tylko specjalistów, lecz także studentów. z recenzji dr. hab. Lecha M. Nijakowskiego Książka jest w wielu aspektach nowatorska i podejmuje problemy, wcześniej niebudzące zainteresowania badaczy. Autorka konsekwentnie buduje narrację podporządkowaną własnej koncepcji prezentacji tematu. Stawia bardzo istotne pytania. Na niektóre z nich znajduje odpowiedzi, na inne nie. Praca jest świetnie udokumentowana, świadcząca o znajomości najnowszych dokumentów i literatury przedmiotu. z recenzji prof. dr hab. Grażyny Michałowskiej Agnieszka Bieńczyk-Missala – doktor nauk humanistycznych w zakresie nauki o polityce, adiunkt w Instytucie Stosunków Międzynarodowych Wydziału Nauk Politycznych i Studiów Międzynarodowych Uniwersytetu Warszawskiego, wicedyrektor ds. badań naukowych i współpracy z zagranicą (2008–2012), analityk w Polskim Instytucie Spraw Międzynarodowych (2006–2008). Autorka publikacji z zakresu ochrony praw człowieka, międzynarodowego prawa humanitarnego i polityki zagranicznej RP, wieloletnia współautorka Rocznika Strategicznego. Spis treściSpis treści Wykaz skrótów i akronimów 9 Zagadnienia wstępne 11 Konceptualizacja pojęć 12 Założenia i hipotezy badawcze 15 Techniki i metody badawcze 18 Stan badań 20 Część I Państwo, międzynarodowe instytucje i instrumenty Rozdział 1 Organizacja Narodów Zjednoczonych jako uniwersalna instytucja zapobiegania masowym naruszeniom praw człowieka 27 1.1. Kwestia zapobiegania w uniwersalnych instrumentach praw człowieka ONZ 29 1.2. Zapobieganie masowym zbrodniom jako fundament odpowiedzialności za ochronę (R2P) 34 1.3. Kompetencje głównych organów i instytucji ONZ w zakresie zapobiegania masowym naruszeniom praw człowieka 36 1.3.1. Kluczowa rola Rady Bezpieczeństwa w zakresie prewencji operacyjnej 36 1.3.2. Zgromadzenie Ogólne ONZ jako forum debaty o zapobieganiu masowym naruszeniom praw człowieka 39 1.3.3. Sekretarz generalny ONZ – spiritus movens 41 1.3.4. Urząd do spraw Zapobiegania Ludobójstwu i Odpowiedzialności za Ochronę – instytucjonalizacja prewencji 46 1.4. Wkład instytucji ochrony praw człowieka ONZ w zapobieganie masowym naruszeniom 48 1.4.1. Rola Rady Praw Człowieka 48 1.4.2. Organy traktatowe – ekspercka praca u podstaw 51 1.4.3. Działania Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Praw Człowieka na rzecz prewencji strukturalnej 53 Kompetencje regionalnych instytucji europejskich w zakresie zapobiegania masowym naruszeniom praw człowieka 56 2.1. Unia Europejska wobec masowych naruszeń praw człowieka 56 2.1.1. Ramy prawne 56 2.1.2. Kompetencje Unii Europejskiej w zakresie zapobiegania 58 2.2. Prewencja w działaniach Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie 60 2.2.1. Wysoki Komisarz ds. Mniejszości Narodowych – najstarsza europejska instytucja w służbie prewencji 62 2.2.2. Mandat Biura Instytucji Demokratycznych i Praw Człowieka a zapobieganie masowym naruszeniom praw człowieka 63 2.2.3. Misje OBWE – prewencja w terenie 64 2.3. Prewencyjne znaczenie Rady Europy 68 Rozdział 3 Problem zapobiegania masowym naruszeniom praw człowieka w instytuc