Opis
Książka „Zaniedbane obszary edukacji – pomiędzy pedagogiką a pedagogiką specjalną. Wybrane zagadnienia” podkreśla potrzebę przeciwdziałania patologiom związanym z procesami marginalizacji i wykluczenia społecznego. Możemy w niej również odnaleźć rozważania na temat rozumienia samego terminu „nierówności edukacyjnych” oraz tego, co je determinuje. W kontekście tytułowego zagadnienia – zaniedbań w edukacji – autorka skoncentrowała się na tych nierównościach, które wiążą się z zaniedbaniem szans i potencjału rozwojowego dziecka. Grupy badawczej nie stanowi młodzież utalentowana, wybitnie zdolna, tylko niepełnosprawna umysłowo. Nawiązując do koncepcji M. Kozakiewicza, który podstawę nierówności odnajduje w ekonomicznej, społecznej czy kulturowej odmienności warunków życia, jako teren badań obrane zostało środowisko wiejskie. Czy i na ile młodzież wiejska jest zagrożona eliminacją z rynku pracy uwarunkowaną brakiem wystarczających kompetencji (wiadomości i umiejętności) wynoszonych ze szkoły? Czy istotnie fakt realizacji obowiązku edukacji w szkole wiejskiej przekłada się na niższy poziom osiągnięć uniemożliwiający rywalizację z rówieśnikami z miast? W niniejszej publikacji Iwona Chrzanowska próbuje odpowiedzieć na te pytania, porównując i interpretując wyniki dotychczasowych badań dotyczących sprawdzianów i egzaminów zewnętrznych organizowanych przez Centralną Komisję Edukacyjną (dalej CKE) na populacjach pełnych absolwentów szkół podstawowych i gimnazjów, a także odnosząc się do wyników badań własnych. Oprócz wskazania rezultatów osiągnięć szkolnych, ukazuje również ich uwarunkowania odwołując się do kwalifikacji nauczycieli oraz przygotowania szkół do realizacji procesu dydaktycznego. W ostatnim rozdziale przedstawia wnioski, postulaty, prognozy dotyczące pożądanych zmian w finansowaniu polskiego systemu edukacyjnego i konstruowaniu programów nauczania i wychowania. O marginalizacji i wykluczeniu, szczególnie w edukacji, mówi się niechętnie. Dzieje się tak ze względu na podmiot oddziaływań edukacyjnych, którym jest dziecko. W kulturze europejskiej ma ono specyficzną i uprzywilejowaną pozycję. Wynika ona z odpowiedzialności dorosłego za jego bezpieczeństwo, jakość życia, możliwość rozwoju i poczucie szczęścia. Podobnie jest z kwestią dopasowania edukacji do nowych warunków, charakterystycznych dla społeczeństwa demokratycznego. Młodzież, mimo składanych przez władze oświatowe deklaracji, wciąż nie wynosi ze szkoły umiejętności operowania wiedzą, w dalszym ciągu bowiem główną tendencją w nauczaniu wydaje się hołdowanie encyklopedyzmowi. W szkole brakuje nastawienia na kształtowanie zainteresowań wybranymi dziedzinami wiedzy czy poszczególnymi treściami nauczania. Zbyt często zajęcia są nudne, stereotypowe, a relacje społeczne utrwalone i niezmienne, zwłaszcza prymat nauczycielskiego władztwa. Tematy te podnosi w swojej najnowszej publikacji Iwona Chrzanowska. Spis treściWstęp 9 Szkoła i kształcenie ogólne jako wyzwanie współczesności 15 Bieda i ubóstwo – wstydliwe oblicze rozwoju cywilizacji 15 Wybrane koncepcje marginalności i wykluczenia społecznego 20 Edukacyjne konsekwencje biedy i ubóstwa 36 Edukacyjne konsekwencje diagnozy, selekcji i izolacji 42 Bieda dzieci i ich środowisk rodzinnych – sytuacja w Polsce 50 O nierównościach edukacyjnych – zaspokajanie specjalnych potrzeb 52 Niepełnosprawność groźbą edukacyjnego niepowodzenia i wykluczenia 58 Edukacja w Polsce – szansa czy zagrożenie? Jak „zreformować reformę” 70 Trudności w uczeniu się jako potencjalna przyczyna wykluczenia i marginalizacji 73 Teoretyczne koncepcje trudności w uczeniu się 74 Koncepcja trudności w uczeniu się jako zaburzenie indywidualnego rozwoju człowieka 76 Konteksty trudności w uczeniu się jako efekt marginalizacji i wykluczenia 81 Teoria socjolingwistyczna Basila Bernsteina 82 Teoria reprodukcji kulturowej Pierre’a Bourdieu 85 Trudności w uczeniu się a koncepcja wyuczonej bezradności 86 Trudności w uczeniu się w kontekście teorii naznaczania społecznego 92 Edukacja na wsi. Mity a rzeczywistość 99 Możliwe przyczyny i obszary wykluczenia społecznego na terenach wiejskich 100 Mit 1. Edukacja przedszkolna na wsi – wciąż zaniedbany i niedoceniany etap w edukacji 104 Mit 2. Mniejsze szanse kształcenia w toku realizacji obowiązku szkolnego 109 Mit 3. Ograniczony dostęp do kształcenia na poziomie wyższym 114 Mit 4. Uczeń o specjalnych potrzebach edukacyjnych na terenach wiejskich – nierozwiązany problem alternatywnej edukacji 119 Ocena jakości kształcenia i efektywności pracy szkół – raporty polskie z badań OECD w latach 2000–2006. Tło dla analizy zaniedbań w obszarze edukacji 125 Uwarunkowania i efekty kształcenia podstawowego na terenach wiejskich – analiza wyników egzaminów zewnętrznych przeprowadzonych w latach 2002–2008 139 Kwalifikacje nauczycieli 147 Dostęp do współczesnych technologii informacyjnych a specyfika kształcenia na terenach wiejskich 151 Zasoby biblioteczne we wspomaganiu kształcenia na terenach wiejskich 154 Zajęcia pozal