Opis
W praktyce szkolnej często jesteśmy zmuszeni do uprawiania „turystyki zbiorowej”. Krótki czas i napięty program rodzą pośpiech, znużenie i powierzchowność. One z kolei przekształcają obiekty, które z założenia winniśmy podziwiać, w zbiór reklamowych pocztówek, na których tle ustawiamy się do szybko robionych zdjęć.Tymczasem prawdziwe dzieła sztuki, z natury rzeczy, kłócą się z ideą masowości. Pojedynczość to ich znak szczególny. Zmiany w oświacie, przynosząc erupcję pomysłów i koncepcji lekcyjnych, chwytów i zabiegów metodycznych, tym wyraźniej ujawniły przynależną również szkole przypadłość: szybko i jak najwięcej. Słuszna idea korespondencji tekstów literackich z innymi tekstami kultury przekształca się często, wbrew woli jej twórców i realizatorów, w żarłoczną ideę wzajemnego unicestwiania. Zdarza się, że konteksty pochłaniają tekst centralny; że centrum rozmywa się w szybkiej i pobieżnej lekturze, przeistacza w jeszcze jeden kontekst o takiej samej wartości, jak pozostałe. Te trudności tkwią organicznie w samej naturze szkoły i współczesnej kultury. Jednakże dysponujemy skuteczną bronią, która może stanowić przeciwwagę dla masowości, pośpiechu i powierzchowności. Nie zlikwiduje ona przypisanych szkole (czy kulturze w ogóle) ograniczeń, ale złagodzi ich prawo do władzy absolutnej. Idei turystyki zbiorowej, idei kolażu muszą towarzyszyć stare idee pielgrzymowania, pojedynczości. Spis treściGeografia drugiej przestrzeni – uwagi wstępne 7 I. ZAGUBIONA PRZESTRZEŃ I CO DALEJ? (RÓŻEWICZ) 19 1. Zagubiona przestrzeń i przymus lewitacji. Kartoteka Tadeusza Różewicza – część pierwsza 21 2. Przykładowa propozycja lekcyjnej realizacji Kartoteki (Zagubiona przestrzeń i przymus lewitacji) 34 3. Zagubiona przestrzeń a struktura dramatu. Kartoteka Tadeusza Różewicza – część druga 44 II. APOKALIPSY NIEMOŻLIWE (ELIOT – COPPOLA) 69 1. Apokalipsa Cienia: Thomas Stearns Eliot – Wydrążeni ludzie 71 2. Przekleństwo Cienia: Francis Ford Coppola – Czas Apokalipsy 81 III. PARADOKSY I PUŁAPKI (SZYMBORSKA – GRASS) 87 1. Dwa okna. Niebo Wisławy Szymborskiej i konsekwencje różnych perspektyw 89 2. Terror paradygmatu. Część pierwsza: Wisława Szymborska, Lekcja 101 3. Terror paradygmatu. Część druga: Blaszany bębenek Güntera Grassa 114 4. Katedry, nenufary i mięso 126 IV. PRZESTRZENIE OBCOŚCI A POSZUKIWANIE MIARY (MIŁOSZ) 137 1. Gdzie jest Północ? 139 2. Mickiewicza i Miłosza taniec miłości-nicości 161 V. OKO I UCHO SPRAWIEDLIWEGO (MICKIEWICZ) 175 1. Dante a Mickiewicz. Boska Komedia a III część Dziadów 177 2. Prawdy nieszczęścia a nowoczesna podmiotowość (na podstawie III części Dziadów Adama Mickiewicza) 191 3. Romantyczny ogród Mickiewicza w Panu Tadeuszu i III części Dziadów 204 4. Wędrująca dusza. Pan Tadeusz a szabat 214 VI. WIELKOŚĆ I BŁĄD (KRASIŃSKI) 225 1. Światło, które niczego nie oświeca. Obraz Boga w Nie-Boskiej Komedii 227 2. Kobiety-przedmioty-demony w Nie-Boskiej Komedii 241 3. Wielkość i błąd 256 VII. SZKOŁA I DRUGA PRZESTRZEŃ (RECEPCJA) 271 1. Czytanie i nieszczęście 273 2. Zginęła – nie zginęła 283 3. Arcydzieła romantyczne w swojskich i obcych kontekstach 299 4. Etyka a tożsamość. Szkoła i uniwersalia 312 Bibliografia 323 Indeks osobowy 343